5. |
|
dx |
|
|
|
|
|
6. |
|
|
|
x2dx |
|
|
|
. |
|
|||||
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
x |
3 |
|
|
|
|
|
|
x |
4 |
x |
2 |
|
2 |
|
||||||||
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
7. |
|
|
dx |
|
|
. |
|
8. |
|
|
|
dx |
|
|
|
. |
|
|
||||
x |
4 |
2x |
2 |
|
|
|
(x |
2 |
|
|
2 |
|
|
|||||||||
|
|
|
9 |
|
|
|
|
4) |
|
|
|
|
|
|||||||||
9. |
x4 |
2x2 9 |
|
dx. |
|
|
|
|
|
10. |
x5 7x3 8x |
dx. |
||||||||||
(x 1)(x 3) |
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
3x 22 |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
§6. Метод Остроградского
Метод Остроградского интегрирования рациональных функций используется в ситуациях, когда знаменатель дроби имеет кратные корни.
Введем обозначения: |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
P(x) |
|
правильная рациональная дробь; |
|
|||||||
|
Q(x) |
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Q1(x) |
наибольший общий делитель (НОД) многочлена Q(x) |
и его |
|||||||||
производной Q'(x); |
|
|
|
|
|
|
|
||||
Запишем равенство |
Q2(x) Q(x):Q1(x). |
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
P(x) |
dx |
X(x) |
|
|
Y(x) |
dx, |
(7) |
|
|
|
Q(x) |
|
|
||||||
|
|
|
|
Q1(x) |
Q2(x) |
|
|||||
где X(x) и Y(x) многочлены с неопределенными коэффициентами, степени которых соответственно на единицу меньше степеней Q1(x) и Q2(x).
Неопределенные коэффициенты многочленов X(x) и Y(x) вычисляются при помощи дифференцирования тождества (7).
Примеры: |
|
|
1. Найти |
5x2 6x 9 |
dx. |
(x 3)2(x 1)2 |
||
Решение: |
|
|
Q(x) (x 3)2(x 1)2; |
|
|
Q'(x) 2(x 3)(x 1)2 2(x 3)2(x 1) 2(x 1)(x 3) (x 1) (x 3)
2(x 1)(x 3)(2x 2);
Q1(x) НОД Q(x);Q'(x) (x 3)(x 1);
Q2 (x) (x 3)2 (x 1)2 :(x 3)(x 1) (x 3)(x 1).
Так как Q1(x) и Q2(x) – многочлены второй степени, то X(x) и Y(x)
– многочлены первой степени. Запишем теперь равенство (7):
|
5x2 6x 9 |
|
Ax B |
|
Cx D |
|
|
|
dx |
|
|
|
dx. |
(x 3)2(x 1)2 |
(x 3)(x 1) |
(x 3)(x 1) |
||||
Для нахождения неопределенных коэффициентов продифференцируем равенство
|
5x2 6x 9 |
|
|
A(x 3)(x 1) (Ax B)(2x 2) |
|
Cx D |
. |
|
|
(x 3)2(x 1)2 |
|
(x 3)2(x 1)2 |
(x 3)(x 1) |
||||
|
|
|
|
|
||||
Равенство для числителей имеет вид |
|
|
|
|||||
|
5x2 6x 9 A(x 3)(x 1) (Ax B)(2x 2) (Cx D)(x 3) (x 1). |
|||||||
Теперь при различных значениях x получаем |
|
|
|
|||||
|
|
|
|
x 3 |
72 4(3A B); |
|
|
|
|
|
|
|
x 1 |
8 4( A B); |
|
|
|
|
|
|
|
x 1 |
20 4A 4(C D); |
|
|
|
Получим систему |
x 0 |
9 3А 2B 3D. |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
||||
3A B 18;
A B 2;
A C D 5;
3A 2B 3D 9.
Из первых двух уравнений, складывая их, получим
4A 20;
A 5; |
B 3. |
Теперь последние два уравнения имеют вид
C D 0;
3D 0.
Поэтому C 0; D 0. |
|
|
|
|
|||||
Таким образом, |
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
5x2 6x 9 |
|
|
5x 3 |
5x 3 |
|||
|
|
|
|
|
dx |
|
0dx |
|
C. |
(x 3)2(x 1) |
2 |
|
|
||||||
|
|
(x 3)(x 1) |
(x 3)(x 1) |
||||||
Ответ: |
5x 3 |
|
C. |
|
|
|
|
||
(x 3)(x 1) |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||
2. Найти |
dx |
dx. |
(x2 1)2 |
||
Решение. |
|
|
Q(x) (x2 1)2;
|
|
Q'(x) 2(x2 1) 2x 4x(x2 1); |
||||||||||||||
|
|
Q (x) НОД Q(x);Q'(x) x2 1; |
||||||||||||||
1 |
|
|
|
|
Q (x) x2 |
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
1. |
|
|
|
|
|||||
Так как Q1(x) и Q2(x) |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
– многочлены второй степени, то многочлены с |
|||||||||||||||
неопределенными коэффициентами X(x) |
и Y(x) |
имеют первую степень. |
||||||||||||||
Записываем равенство |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
dx |
|
dx |
Ax B |
|
|
Cx D |
dx. |
(8) |
|||||||
(x2 1)2 |
|
x2 1 |
|
|
x2 1 |
|||||||||||
Для нахождения коэффициентов продифференцируем (8): |
||||||||||||||||
1 |
|
|
|
A(x2 1) (Ax B) 2x |
Cx D |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|||
|
(x2 1)2 |
|
1)2 |
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
(x2 |
|
|
x2 1 |
|||||||||
Записываем равенство для числителей:
1 A(x2 1) (Ax B) 2x (Cx D)(x2 1).
Теперь составим систему, которая получается при различных x:
x 0: |
|
|
|
|
|
|
|
1 A D; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
x 1: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 2A 2(A B) 2(C D); |
|||||||||||||||||||
x 1: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 2A 2( A B) 2( C D); |
|||||||||||||||||||
x 2: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 5A 4(2A B) 5(2C D). |
|||||||||||||||||||
Делаем упрощения |
|
A D 1; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
2B 2C 2D 1; |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
2B 2C 2D 1; |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
3A 4B 10C 5D 1. |
||||||||||||||||||||||
Сложим второе и третье уравнения: |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4D 2; D |
|
, |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||
из первого уравнения A 1 |
|
. Из второго уравнения B C, а четвер- |
||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
тое уравнение принимает вид 6C 0, поэтому C 0; |
B 0. |
|||||||||||||||||||||||||
Равенство (8) принимает вид |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
dx |
|
1 |
x |
|
|
1 |
|
|
|
1 |
x |
1 |
|
||||||||||||
|
|
|
2 |
|
2 |
|
dx |
|
|
|
|
2 |
arctgx C. |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
(x2 1)2 |
x2 1 |
x2 1 |
x2 1 |
2 |
||||||||||||||||||||||
|
|
1 |
x |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
Ответ: |
|
2 |
|
|
|
arctgx C . |
|||||
x |
2 1 |
|
|||||||||
|
2 |
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
dx |
|
|||||
3. Найти |
|
|
. |
|
|||||||
(x |
3 1)2 |
|
|||||||||
Решение. |
|
|
|
|
|
|
|
||||
Q(x) (x3 1)2; |
|
||||||||||
Q'(x) 2(x3 |
1) 3x2 |
6x2(x3 1); |
|||||||||
Q (x) НОД Q(x);Q'(x) x3 1; |
|||||||||||
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Q (x) x3 |
1. |
|
|
|
|
||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
и Q2(x) – многочлены третьей степени, то X(x) и Y(x) |
||||
Так как Q1(x) |
|||||||||||
– многочлены второй степени с неопределенными коэффициентами. Выписываем основное равенство
|
|
|
|
|
|
dx |
Ax2 Bx C |
|
Dx2 Ex F |
|
dx. |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
(x3 1)2 |
|
x3 1 |
|
|
|
|
x3 1 |
|
|||||||||||||||||
Дифференцируя это тождество, получим |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
1 |
|
(2Ax B)(x3 1) 3x2(Ax2 Bx C) Dx2 |
|
Ex F |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
, |
||
|
(x3 |
|
|
|
|
|
|
|
(x3 1)2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
1)2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3 1 |
|||||||||
или |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
1 (2Ax B)(x3 1) 3x2(Ax2 Bx C) (Dx2 Ex F)(x3 1). |
||||||||||||||||||||||||||||||
Приравниваем коэффициенты при одинаковых степенях x: |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
x5 |
|
D 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x4 |
|
E A 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
x3 |
|
F 2B 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
x2 |
|
D 3C 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
x |
|
2A E 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
C |
|
B F 1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Отсюда A 0;B |
1 |
;C 0;D 0; E 0; F |
2 |
, и, следовательно, |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
1 |
|
x |
|
|
2 dx |
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
(x3 1)2 |
3 |
x3 1 |
3 |
x3 1 |
|
|
|
|||||||||||||||||
Для вычисления интеграла |
|
|
|
dx |
|
разлагаем подынтегральную дробь |
||||||||
x |
3 1 |
|||||||||||||
на элементарные: |
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
1 |
|
|
|
L |
|
|
Mx N |
|
|
||||
|
|
|
|
|
, |
|
||||||||
|
|
|
|
x 1 |
|
|
||||||||
то есть |
|
x3 1 |
|
|
x2 x 1 |
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
1 L(x2 |
x 1) (Mx N)(x 1). |
(9) |
||||||||||||
Полагая x 1, получим 1 3L; L 1. 3
Приравнивая коэффициенты при одинаковых степенях x в обеих частях равенства (9), получаем
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
L M 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
L M N 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
L N 1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
Отсюда находим |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
M |
; N |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
Поэтому |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
dx |
1 |
|
|
|
dx |
|
1 |
|
|
|
|
x 2 |
|
|
dx |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
x 1 |
|
|
1 |
ln(x2 x 1) |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
x3 1 |
3 |
x 1 |
3 |
x2 |
x 1 |
3 |
6 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1 |
|
arctg |
2x |
|
1 |
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
3 |
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Теперь |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x2 x 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2x 1 |
C. |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
(x3 |
1)2 |
|
3(x3 1) |
9 |
|
|
(x 1)2 |
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
3 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
1 x2 x 1 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2x 1 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
Ответ: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C . |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
3 1) |
9 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
3(x |
|
|
|
|
(x 1) |
|
|
3 3 |
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
Задачи для самостоятельного решения |
|
|
||
1. |
dx |
|
. |
2. |
x |
2 8x 7 |
|
dx. |
x(x 1) |
2 |
2 |
3x 10) |
2 |
||||
|
|
|
|
(x |
|
|
||