Материал: Математика ва информатика ўқитиш методикаси

ўқув-ўйин дастурлари;

ўргатувчи ва машқ қилдирувчи дастурлар;

тест дастурлари;

электрон ўқув материалларини яратиш учун ускунавий дастурий воситалар;

маълумотнома тизимлари ва бошқалар.

Информатика ўқитиш методикаси ташкилий таъминот соҳасида педагогик

дастурий воситалар ва ахборот технологияларини ўқув жараёнида самарали қўллаш масалаларини ҳал этади.

Информатика ўқитиш методикаси техник таъминот соҳасида қуйидаги масалаларни ҳал этади:

ўқув-тарбия жараёнида фойдаланадиган техник воситаларни

танлашни иқтисодий асослаш;

келажакда фойдаланиш истиқболларини ҳисобга олган ҳолда информатика хонасининг параметрларини, жиҳозларини аниқлаш.

Информатика фани тез ривожланиб бораётган фан ҳисобланади. Кейинги ўн йил ичида информатикага жуда кўп янги тушунчалар киритилди, янги

назариялар пайдо бўлди, янги компьютерлар ва уларнинг қурилмалари яратилди. Шунинг учун ўқув курсининг мазмуни ва тузилиши доимо янгилаб

турилиши лозим.

Информатиканинг ривожланиш тарихи ва асосий ғоясининг шаклланиш

жараёнларини ўрганиш учун тарихий материаллардан фойдаланиш лозим. Шунда информатика фани ўқувчилар кўз олдида қотиб қолган ва шаклланиб

бўлган фан сифатида эмас, балки ривожланишда, ижодий яратувчанлик жараёнида намоён бўлади.

Информатика фанидан таълим беришда унинг бошқа фанлардан фарқли томонларидан бири дарс жараёни кўпроқ кўргазмали ва амалий кўринишларда

олиб борилишидир. Дарс жараёнида қуйидаги асосий қоидалардан фойдаланиш мақсадга мувофиқдир:

Информатика курсидаги турли мавзуларнинг ўзаро алоқаларини кўрсатувчи схемалар, плакатлар, кластерлардан фойдаланиш;

Ўзлаштирилган мавзуларни такрорлаш ва такомиллаштириш;

Олдинги ўтилган материалларни батафсил такрорлаш;

Янги материалларни тушунтиришда у билан оддий, содда ва табиий алоқада бўладиган маълумотлардан бошқа маълумотларни қўшмаслик;

Ўқувчиларнинг ўз фикрини баён қилиш усули ва шаклларини доимо кузатиб бориш;

Ҳар бир бўлим сўнгида умумлаштирувчи ва системалаштирувчи дарсларни ўтказиш.

Дарс жараёнида кўгазмали воситаларни намойиш қилишда ҳозирги кунда кенг қўлланилаётган видеопроектор қурилмасидан унумли фойдаланиш тавсия

66

этилади. Видеопроектор ёрдамида компьютер экранидаги тасвирларни катта экранга проекциялаш иишларини амалга ошириш мумкин.

Информатика фанидан дарс жараёни ўқув муассасаларининг компьютер синфларида олиб борилади.

Компьютер синфининг иш фаолиятини кабинет мудири олиб боради.

Компьютер синфида олий маълумотли, амалий математика, мухандис-дастурчи,

математика ва информатика мутахассислигига эга бўлган ходимлар ёки олий

маълумотли ҳар қандай мутахассислар, ўрта махсус ва тугалланмаган олий маълумотли мутахассислар фақат «Компьютер оператори» сертификатига эга

бўлган малакали мутахассислар кабинет мудири бўлиб ишлашлари мумкин. Компьютер синфида қуйидаги кўргазмали воситалар бўлиши лозим:

Техника хавфсизлиги қоидалари;

Компьютерни ишга тайёрлаш тартиби;

Компьютерда ишни якунлаш тартиби;

Компьютер қурилмалари ҳақида маълумотлар;

Кўп мулоқот қилинадиган дастурларнинг ишчи ойнаси кўринишлари.

Компьютер синфида техника хавфсизлиги қоидалари қуйидагилардан

иборат:

1. Компьютер ва унинг қурилмалари 220 В кучланишли манбалар билан

ишлайди. Ток кучи эса 0,025 А – 0,1 А оралиғида бўлади. Бу эса инсон ҳаёти учун хавфли ҳисобланади. Амалда 127 В, 220 В ва 380 В манбалардан

фойдаланганда, фойдаланиш қоидаларига қатъий риоя қилиш зарур.

2. Компьютер хонаси 10-15 тагача шахсий компьютер ва 1 та ўқитувчи

учун мўлжалланган шахсий компьютердан ташкил топган бўлади. Ҳар бир шахсий компьютердан ўқитувчи рухсати билан фойдаланиш тавсия этилади.

3.Компьютер хонасига устки кийимда кириш мумкин эмас. Компьютер билан ишлаганда махсус иш кийимидан фойдаланиш тавсия этилади.

4.Компьютер ва унинг қурилмаларини электр тармоғига рухсатсиз улаш

ёки ўчириш мумкин эмас.

5.Компьютерни рухсатсиз бошқа қўшимча қурилмаларга улаш таъқиқланади.

6.Ўқитувчининг рухсатисиз хонада юриш ва гаплашиш мумкин эмас.

7.Монитор ва бошқа қурилмаларнинг тугмачалари ҳамда мурватларини сўроқсиз босиш ёки бураш мумкин эмас.

8.Мониторга қўл теккизиш ва бошқа қурилмаларнинг улаш жойларига, очиқ ҳолда турган электр тармоқ манбаларига тегиш таъқиқланади.

Компьютерни ишга тушириш ва унда ишни якунлаш тартиби қуйидагича:

Ишга тушириш тартиби:

Компьютер электр тармоғига стабилизатор ёрдамида уланса, стабилизатор электр тармоғига уланади.

Керак бўлган қўшимча қурилмалар (принтер, модем, сканер ...) электр тармоғига уланади.

67

Тизимли блок тугмачаси (Power) босилиб процессор қурилмаси

ишга туширилади.

Монитор электр тармоғига уланади.

Автоматик ишга тушувчи операцион тизим дастури ишга тушганча кутиб турилади ва компьютер билан мулоқотга киришилади.

Ишни якунлаш тартиби:

Бажарилаётган амалий дастурдан чиқиш ва барча дастурларнинг ишини тугатиш.

Ташқи доимий хотира қурилмаларидан фойдаланилган бўлса, уларни компьютердан ажратиш.

Фойдаланилган қўшимча қурилмалар (принтер, модем, сканер ...) ни электр тармоғидан ажратиш.

Операцион тизимнинг компьютерни ўчириш буйруғи (Заверщение

работы Выключить компьютер...) орқали амалга оширилади.

Мониторни электр тармоғидан ажратиш.

Тизимли блок тугмачаси (Power) орқали процессор қурилмаси

электр тармоғидан ажратилади.

Стабилизатор ўчирилади ва уни электр тармоғидан ажратилади. Компьютер хонасида қуйидагиларга риоя қилиниши керак:

Фойдаланувчи компьютер билан ишлашдан олдин техника хавфсизлиги бўйича кўрсатмалар билан танишиши ва махсус журналда қайд этилиши керак.

Компьютер хонасига масъул шахс рухсатисиз кириш ва компьютерлардан фойдаланиш таъқиқланади.

Компьютер яқинида иситиш асбобларидан фойдаланиш таъқиқланади.

Хонага кислотали, таркибида хлори бор бўлган моддаларни, умуман қурилманинг ички элементлари ишига салбий таъсир қилувчи

моддаларни олиб кириш таъқиқланади.

Компьютер ва унинг бошқа қурилмалари устига турли буюмларни қўйиш таъқиқланади.

Қурилмаларга ҳўл қўл билан тегиш, ушлаш ва тугмачаларни куч ишлатиб босиш таъқиқланади.

Ишлаб турган қурилмаларни қаровсиз қолдириш, электр манбаига

уланган ҳолатда компьютерга қўшимча мосламаларни улаш ва уларни тозалаш мумкин эмас.

Хонадаги ҳаво ҳарорати 20-24 °С атрофида бўлиши лозим.

Фойдаланувчиларнинг шахсий компьютер билан узлуксиз ишлаш вақти бир кун давомида 4 соатдан (ҳар 10-15 дақиқада кўзни дам

олдириш керак) ошмаслиги тавсия этилади, 8-9 синф ўқувчилари компьютер билан узлуксиз ишлаш вақти 30-35 минутдан, бир кун

давомида эса 180 минутдан ошмаслиги лозим.

68

Фойдаланувчи компьютердан энг камида 60-70 см узоқликда ва

кўзларнинг кўриш бурчаги 20 градус пастда жойлашиши керак.

Назорат топшириқлари: 1 – даражали топшириқлар.

2.1.Информатикадан ўқув дастурлари ва дасрликлари тўғрисида маълумот беринг?

2.2.Информатика курсининг дастурий таъминоти мазмуни нималардан

иборат?

2.3.Информатика фанидан ДТС талаблари қачондан бошлаб жорий

қилинган?

2.4.Компьютер саводхонлиги нима?

2.5.Компьютер синфида техника хавфсизлиги қоидалари нималардан

иборат?

2.6.Компьютер синфидан фойдаланиш қоидалари нималардан иборат?

2 – даражали топшириқлар.

2.7.Информатика ўқитишнинг ташкилий воситалари мазмунини

изоҳланг?

2.8.Компьютер синфи ва унга қўйиладиган талаблар нималардан иборат?

2.9.Информатика ўқитишда қандай дидактик тизимлардан фойдаланиш

мумкин?

3 – даражали топшириқлар.

2.10.Информатикадан ДТС талабларининг асосий мазмуни нималардан

иборат?

2.11.Информатика курсидан кўргазмали воситалар қандай тайёрланади?

4 – даражали топшириқлар.

2.12.Информатика предметининг ўқув-методик таъминоти қандай

яратилади?

Мавзуга оид мустақил иш топшириқлари:

1.Республикамиз таълим босқичларида Информатика фанининг мазмуни ҳақида маълумот.

2.Информатика фанидан ўқув дастурлари ва дарсликлари таҳлили.

3. Информатика ўқитишнинг турли усуллари бўйича Интернетдан

маълумотлар тўпланг.

4. Информатика курси бўйича тайёрланадиган кўргазмали маълумотлар

мазмунини ёритинг.

Мавзуга оид адабиётлар:

1.Ўзбекистон Республикаси «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури».Т.,

1997.

2. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандарти ва ўқув дастури, «Таълим тараққиёти» Ахборотномаси 4-махсус сон. Т., 1999, 2006 йй.

69

3.Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандарти ва ўқув

дастури,Т.,2001 й.

4.А. А. Абдуқодиров. “Информатика ўқитиш методикаси”. Т. Матбуот,1993 й.

5.В. П. Лапчик. “Методика преподавание информатики”. Омск, 1990

г.

6.И. Исоқов. «Информатика ўқитиш методикаси фани бўйича

замонавий педагогик технологиялар асосида ёзилган маъруза матнлари»,Гулистон,2000 й.

7.Д. Э. Тоштемиров. «Информатика ўқитиш методикаси фанидан замонавий педагогик технологиялар асосида тайёрланган муаммоли

маъруза матнлари», Гулистон,2004 й.

8. И. Исоқов, Д. Тоштемиров. “Информатика ўқитиш методикаси” фанидан

ўқув- услубий мажмуа, Гулистон ш., 2008 й., 116 бет.

9. И. Исоқов. «Информатика ўқитишнинг замонавий шакллари ва

методлари. Маъруза матнлари», Гулистон, ГулДУ, 2011 й.

3-мавзу: Информатика фанини ўқитишда назарий ва амалий машғулотлар мазмуни.

Асосий саволлар:

1.Информатика фанидан назарий машғулотлар, уларнинг мазмуни, мақсади ва вазифалари.

2.Информатика фанидан амалий машғулотлар, уларнинг мазмуни, мақсади ва вазифалари.

Мавзуга оид таянч тушунча ва иборалар: Назарий машғулот, амалий

машғулот, лаборатория машғулоти, компьютерда масалалар ечиш босқичлари, масала, модел, моделлаштириш, алгоритм, дастур, компьютер.

Машғулотнинг технологик харитаси

70