информатикага оид дидактик материаллар, кўргазмали қуроллар тайёрлай олиши ва улардан дарсда фойдалана олиши;
дарс шаклларини бир-биридан фарқ қила олиши;
дарсдан ташқари тадбирлар режаларини туза олиши ва ўтказиш малакасига эга бўлиши керак.
Назорат топшириқлари: 1 – даражали топшириқлар.
2.1.Информатика ўқитиш методикасининг умумий методикаси мазмуни.
2.2.Информатика ўқитиш методикасининг хусусий методикаси.
2.3.Информатика ўқитиш методикасида умумий методиканинг мақсади?
2.4.Информатика ўқитиш методикасида хусусий методиканинг вазифалари?
2 – даражали топшириқлар.
2.5.Информатика ўқитиш методикасининг умумий методлари мазмуни нималардан иборат?
2.6.Информатика ўқитиш методикасининг хусусий методлари мазмуни
нималардан иборат?
2.7. Информатика ўқитиш методикаси фани қандай билимларни
шакллантиришга қаратилган?
3 – даражали топшириқлар.
2.8.Информатика ўқитиш методикаси умумий методиканинг ўзига хос хусусиятлари?
2.9.Информатика ўқитиш методикаси хусусий методиканинг ўзига хос
хусусиятлари?
4 – даражали топшириқлар.
2.10. Информатика ўқитиш методикасида умумий ва хусусий методика вазифаларига кўра бир-биридан қандай фарқ қилади?
Мавзуга оид мустақил иш топшириқлари:
1.Информатика ўқитиш методикаси фанининг пайдо бўлиши ва ривожланиш истиқболлари.
2.Информатика ўқитиш методикасининг бошқа фанлар билан
алоқаси.
Мавзуга оид адабиётлар:
1.А.А.Абдуқодиров. “Информатика ўқитиш методикаси”. Т.,Матбуот,1993 й.
2.В. П. Лапчик. “Методика преподавание информатики”, Омск, 1990
г.
3. И. Исоқов. «Информатика ўқитиш методикаси фани бўйича
замонавий педагогик технологиялар асосида ёзилган маъруза матнлари». Гулистон, 2000 й.
56
4. Д. Э. Тоштемиров. «Информатика ўқитиш методикаси фанидан
замонавий педагогик технологиялар асосида тайёрланган муаммоли
маъруза матнлари», Гулистон,2004 й.
5. И. Исоқов, Д. Тоштемиров. “Информатика ўқитиш методикаси” фанидан ўқув-
услубий мажмуа, Гулистон ш., 2008 й., 116 бет.
2-мавзу: Информатика таълимини ташкил этиш шакллари ва усуллари
Асосий саволлар:
1.Информатика фанининг мазмуни ва уни ўқитишнинг ташкилий шакллари ҳамда усуллари.
2.Информатикани ўқитишда фойдаланиладиган ўқув ва кўргазмали дидактик материаллар.
Мавзуга оид таянч тушунча ва иборалар: Информатика, узлуксиз таълим тизими, ўқув-услубий таъминот, ДТС, ўқув дастурлари, дарсликлар,
ўқув адабиётлари, информатикадан дарс шакллари ва турлари, ўқитиш методлари, қизиқарли методлар, интерактив методлар, ўқув ва кўргазмали
воситалар, компьютер синфи, компьютердан фойдаланиш қоидалари.
Машғулотнинг технологик харитаси
Т\Р |
|
Амалга |
Босқичлар ва бажариладиган иш мазмуни |
оширувчи |
|
|
|
шахс, вақт |
1 |
Тайёрлов босқичи: |
|
|
Мақсад: Информатика ўқитишнинг ташкилий шакллари |
|
|
ва усуллари, информатикани ўқитишда фойдаланиладиган |
|
|
ўқув ва кўргазмали дидактик материаллар ҳақидаги |
|
|
маълумотларни бериш. |
|
|
Вазифалар: |
|
|
- талабаларда информатика ўқитишнинг ташкилий |
Ўқитувчи |
|
шакллари ва усуллари, информатикани ўқитишда |
|
|
|
|
|
фойдаланиладиган ўқув ва кўргазмали дидактик |
|
|
материаллар ҳақидаги кўникмаларини шакллантириш; |
|
|
- муаммоларни мақсад, вазифа ва фаннинг мазмуни бўйича |
|
|
умумлаштириш; |
|
|
- билимларни текшириш ва мустаҳкамлаш. |
|
|
Мазмун: талабаларнинг эгаллаши лозим бўлган билим. |
|
2 |
Дарсни ташкил этиш босқичи: |
|
57
|
Услуб: Оғзаки баён қилиш. |
|
|
Шакл: маъруза машғулоти, кичик гуруҳлар ва жамоада |
Ўқитувчи, |
|
ишлаш. |
15 минут |
|
Восита: тарқатма ва тақдимот материаллари. |
|
|
Усул: тайёр ёзма материаллар. |
|
|
Назорат: оғзаки назорат, савол-жавоблар, кузатиш. |
|
|
Баҳолаш: рағбатлантириш, рейтинг тизими асосида |
|
|
баҳолаш. |
|
3 |
Мустақил ишлаш босқичи: |
|
|
- мунозара, ақлий ҳужум, микрогуруҳда ишлаш ва бошқа |
|
|
методлар |
Талаба, |
|
орқали назорат топшириқларини ечишга йўналтирилади. |
40 минут |
|
- талабалар назорат топшириқларини ҳал қилиш |
|
|
тўғрисидаги |
|
|
фикрларини ўзаро муҳокама қилишади. |
|
|
- ўзи ва микрогуруҳ учун ягона жавобни танлайди. |
|
4 |
Натижаларни эшитиш ва таҳлил қилиш босқичи: |
|
|
- талабалар ва микрогуруҳ фикри тингланади, уларга |
Ўқитувчи |
|
аниқлаштирувчи саволлар берилади. |
- |
|
- микрогуруҳларнинг жавоблари тўғрисида талабалар |
Талаба, |
|
фикри |
15 минут |
|
аниқланади. |
|
|
- жавоблар таҳлил этилади. |
|
5 |
Якуний ва баҳолаш босқичи: |
|
|
- талабаларнинг берган жавобларидан кўпчилик фикрига |
|
|
мос келгани алоҳида ажратиб олинади; |
Ўқитувчи, |
|
- талабаларнинг назорат топшириқларини ечишдаги |
10 минут |
|
фаоллиги, интилишлари ҳисобга олинган ҳолда амалдаги |
|
|
рейтинг тизими орқали баҳоланади; |
|
|
- якуний фикр айтилади; |
|
|
- мустақил иш топшириқлари берилади. |
|
1-асосий саволнинг баёни:
Информатика фани инсон фаолиятининг турли ҳолатларида ахборотларни
излаш, тўплаш, сақлаш, қайта ишлаш ва ундан фойдаланиш масалалари билан шуғулланувчи фандир. Информатика фани ХХ асрнинг 50-йилларида юзага
келди. Бу фан Республикамизда 1985-86 ўқув йилидан бошлаб умумий ўрта
таълим мактабларида ўқув предмети сифатида ўқитилиб келмоқда.
Информатика фан сифатида информацион жараён (ахборотлашган жараён) ларнинг қонуниятларини ўрганади. Информацион жараён кенг
тушунча бўлиб, маълумотларни жамлаш, узатиш, сақлаш, тўплаш, қидириш ва истеъмолчига беришгача бўлган жараёнларни ўзида акс эттиради.
58
Информатика атамаси французча «information» (ахборот) ва «automatique» (автоматика) сўзиларидан ҳосил бўлиб, ахборотни автоматик
қайта ишлаш маъноларини англатади. Инглиз тилида бу фан Сomputer sciene
(компьютер техникаси ҳақидаги фан, компьютер таълими, компьютер билимлари) деб юритилади. Информатика атамаси ХХ асрнинг 60-йилларида
ишлатила бошлаган бўлса-да, унинг алоҳида фан сифатида ажралиши 40-50
йилларга тўғри келади. Маълумки, бу даврда тарихда биринчи ЭҲМ яратилган
эди. (1943-1945 йилларда АҚШда ЭНИАК деб номланган электрон ҳисоблаш
машинаси). Биринчи ЭҲМ яратилгандан сўнг Информатика фани янада
ривожланиб ҳозирги тараққиёт даражасига етди. Информатика компьютер техникасининг ривожланиши туфайли юзага келади, унга асосланади,
компьютерсиз мавжуд бўла олмайди ва ўз навбатида, унинг ривожига, янгиланишига ўз ҳиссасини қўшади.
Умумий қилиб айтганда, информатика фани ахборот технологиялари воситалари ёрдамида ахборотни тақдим этиш, қабул қилиш, сақлаш, унга
ишлов бериш, узатиш усулларини ва уларни бошқариш усулларини тизимли равишда ўрганувчи фандир.
Ҳозирги вақтда Республикамизда информатика фанини ўрганиш уч босқичда олиб борилади:
1.Умумий ўрта таълим босқичи. Бу босқичда информатика курснинг
танишув қисми амалга оширилади ва курснинг номи Информатика ва ҳисоблаш техникаси асослари деб номланади.
2.Ўрта махсус ва касб-ҳунар таълими босқичи. Бу босқичда информатика
курси тўлиқ ўрганилади ва курс иккита алоҳида фан сифатида («Информатика»
ва «Ахборот технологиялари») фаолият кўрсатади.
3. Олий таълим босқичи. Бу босқичда информатика фани тўлиқ
ўрганилиб, турли соҳаларга қўллаш масалалари ҳал қилинади.
Бу босқичларда информатика фанини ўрганиш кетма-кетлиги Давлат
таълим стандартлари ва ўқув дастурлари асосида йўлга қўйилган ва улар бир-
бирининг давоми сифатида фаолият кўрсатади.
Ҳозирги кунда умумий ўрта таълим мактабларида Информатика фани 8-9 синфларда (8-синфда ҳафтасига 1 соат, жами 34 соат, 9-синфда ҳафтасига 2
соат, жами 68 соат) ўқитилмоқда. Компьютер технологиясининг ривожланиши
ва жахонда ахборотлаштириш масаласига эътиборнинг ошиши Информатика фанининг ўрганилишини қуйи синфлардан бошлашни талаб этмоқда. Бу
Республикамизнинг таълим соҳасидаги истиқбол режаларида кўрсатиб ўтилган. 2006 - 2007 ўқув йилидан бошлаб Республикамиз умумий ўрта таълим
мактабларининг 5-синфида Информатика фани 2 ҳафтада 1 соатдан, жами 17
соатга мўлжалланган ўқув дастури асосида синов тариқасида ўқитила
бошланди.
Информатика фанидан ўқув жараёнини ташкил қилиш учун фан учун
таълим муассасаларига мўлжалланган ДТС ва ўқув дастурлари, дарсликлар, ўқув ва услубий қўлланмалар, йиллик ишчи ўқув дастурлар ва режалар, бир
59
соатлик дарс режаси ва дарс ишланмалари, компьютер синфи ва ахборот технологиялар воситалари, кўргазмали воситалар керак бўлади. Ҳар бир
информатика ўқитувчиси дарс ўтиши учун юқорида кўрсатиб ўтилган услубий воситалардан фойдалана олиши ва керакли ҳужжатларни тайёрлай олиши керак. Информатика фани бўйича ҳар бир таълим босқичи учун алоҳида ДТС,
ўқув дастурлари, дарсликлар ва ўқув-услубий воситалар яратилган. Олий
таълим учун ДТС ларига аосланиб таянч олий ўқув юртларида намунавий ўқув
дастурлари тайёрлананади ва амалиётга жорий қилинади. Олий ўқув юртларида намунавий ўқув дастурлари асосида ишчи ўқув дастурлари ва календар тематик
режалар тузилади. Ишчи ўқув дастурлари ва календар тематик режалар фан ўқитувчиси томонидан тузилади, ишчи ўқув дастур кафедра йиғилишида кўриб
чиқилади ва олий ўқув юрти Ўқув-методик Кенгаши томонидан тасдиқланади,
календар тематик режа эса кафедра мудири томонидан тасдиқланади.
Информатика ўқитишда таълим беришнинг ташкилий шакллари алоҳида ўринни эгаллайди. Ўқитишнинг ташкилий шакллари деганда ўқитувчи ва
ўқувчининг ўзаро муносабатларини ташкил этиш йўллари тушунилади. Ўқитишнинг ташкилий шакллари ўқувчилар сони, ўқитиш жойи ва
бошқалар бўйича таснифланади.
Ўқитишнинг ташкилий шакллари қуйидагилардан иборат бўлади:
Индивидуал;
Гуруҳли;
Фронтал.
Информатикадан мустақил ишлар бажариш ўқувчиларнинг индивидуал фаолиятини назарда тутувчи шакллардан бири ҳисобланади. Компьютерларда
амалий машғулотлар ўтказиш гуруҳ бўлиб ишлашни талаб этади. Маъруза тариқасида дарсларни олиб бориш ўқитишнинг фронтал шаклларига мисол
бўлади.
Замонавий педагогик тадқиқотлар ўқитишнинг гуруҳли шаклини
ўқувчилар орасидаги салбий муносабатларнинг олдини олишнинг самарали воситаси эканлигини кўрсатмоқда. Ўқитишнинг гуруҳли шаклида кичик
гуруҳчаларга бўлиб ўқитиш алоҳида аҳамиятга эга. Кичик гуруҳларда ўқитишни ташкил қилишда ўқувчиларни бир-бирига юзма-юз қараган ҳолда
жойлаштиришни йўлга қўйиш керак. Ўқувчилар ўрнини ноаъанавий ҳолда
бундай жойлаштириш гуруҳчаларда муҳокамали масалаларни ҳал қилиш имконини беради. Кичик гуруҳлардаги ўқувчилар сонини қуйидагича ҳисобга
олиш лозим: 3, 4, 7 ва бошқа сондаги гуруҳчлар ташкил қилиш керак. Кичик гуруҳлардаги ўқувчиларни айлана, тўғри тўртбурчак, Г ва П шаклларда
жойлаштириш мақсадга мувофиқ.
Кичик гуруҳларда гуруҳ аъзолари томонидан ўқув масаланинг ечимини тақдим этишнинг қуйидаги шаклларидан фойдаланиш мумкин:
Биргаликда – индивидуал: ҳар бир кичик гуруҳ ўз фаолияти
натижасини тақдим этади, ечимлар муҳокама этилади ва улардан энг яхшиси танланади.
60