Материал: УМК_Макроиқтисодий_таҳлил_ва_прогнозлаш

Даромаднинг узгариши факат жамгармалар эгри чизигининг силжишига эмас, балки I-S функциясининг хам узгаришига олиб келади. Процентнинг аввалги ставкаси холатида DI нинг усиши юз бергани учун, I-S эгри чизиги унг томонга силжийди.

Аввал тузилган S₁ ва I графикларидан фойдаланиб, махсулот бозорлари мувозанатининг янги эгри чизигини (I - S₁) чизинг.

Шундай килиб, топширикни бажариш давомида биз махсулот бозорларида мувозанат холатини шакллантирувчи ва узгартирувчи механизмлар харакатини урганиб чикдик.

12-мавзу. Иқтисодий ўсишни прогнозлаш

Топшириқлар

1 - масала

Биринчи жадвалдаги маълумот асосида ЯИМ ўсишидаги экстенсив ва интенсив омилларнинг улушини аниқланг ва бу ҳисобларнинг натижаларини иккинчи жадвалда акс эттиринг.

12.1 - жадвал

12.2 - жадвал

2 - масала.

Даромаддаги капитал ҳиссаси 40% ни ташкил қилади. Ишлаб чиқариш омилларининг умумий унумдорлиги бир йилда 3% га, ишчилар сони эса 1,3% га ўсаяпти, иқтисодий ўсиш йилига 6% ни ташкил этаяпти. Кобб – Дуглас функцияси асосида капиталнинг бир йиллик ўсиш суръатларини аниқланг.

3 - масала.

Иқтисодиётдаги ЯИМ 104% га, ишчилар сони 1,1% га, капитал ҳажми эса 1,0 % ўсди. Даромаддаги меҳнат ҳиссаси 60 % ташкил этади. Иқтисодий ўсишда экстенсив ва интенсив омилларининг улушини аниқланг.

4 – масала

Мамлакатдаги ЯММнинг реал ўсиши йилига 4%ни ташкил этади. Асосий фондларнинг умумий қиймати ЯММдан уч баравар кўпроқдир. Бир йилда капиталнинг ишдан чиқиб кетиши ЯММнинг 15%ини ташкил этади. Умумий даромаддаги меҳнатнинг ҳиссаси 60%га тенг. Жамғарма нормаси 20%га тенг бўлганда капитал билан таъминланганликнинг барқарор даражасини аниқланг (А = 1).

5 - масала

Мамлакатдаги ЯММнинг реал ўсиши йилига 4%ни ташкил этади. Асосий фондларнинг умумий қиймати ЯММдан уч баравар кўпроқдир. Бир йилда капиталнинг ишдан чиқиб кетиши ЯММнинг 15%ни ташкил этади. Умумий даромаддаги меҳнатнинг ҳиссаси 60%га тенг. Жамғарманинг оптимал нормасини (“Олтин қоида”га тўғри келадиган жамғарма нормасини), капитал билан таъминланганликнинг барқарор даражасини ва бир ишчига тўғри келадиган даромадни аниқланг (А = 1).

13-мавзу. Илмий-техник тараққиётни прогнозлаш

Топшириқлар

1- масала

Иқтисодиётда даромаддаги капитал ҳиссаси 50%ни ташкил этади. Бошланғич (дастлабки) капитал билан таъминланганлиги капиталнинг 16 бирлигини ташкил қилади, даромаднинг 25%и жамғарилади, капиталнинг хизмат қилиш ўртача муддати - 20 йил. Дастлабки ва мустаҳкам (барқарор) ҳолатдаги бир ишчига тўғри келадиган меҳнат унумдорлигини, истеъмол ва инвестиция ҳажмини, ҳамда капитал билан таъминланганликнинг барқарор даражасини аниқланг.

2 - масала.

Мамлакатдаги ЯММнинг реал ўсиши йилига 4% ни ташкил этади. Асосий фондларнинг умумий қиймати ЯММдан уч баравар кўпроқдир. Бир йилда капиталнинг ишдан чиқиб кетиши ЯММнинг 15%ини ташкил этади. Умумий даромаддаги меҳнатнинг ҳиссаси 60% га тенг. Жамғарма соҳасида иқтисодий сиёсатнинг чораларини аниқланг.

3-масала.

Агар α=0.25га тенг бўлса, қуйидаги жадвалда маълумотлар асосида солоу қолдиғини топинг:

4-масала.

Қуйидаги берилган маълумотлар асосида

а) капитал самарадорлиги

б) меҳнат самарадорлиги

в) иқтисодиётни меҳнат сиғими

г) иқтисодиётни капитал сиғими

д) меҳнатни капитал билан қуролланганлик даражаси топилсин.

14-мавзу. Ижтимоий жараёнлар ва аҳоли турмуш даражасининг ўсишини прогнозлаш

Топшириқлар

1-масала

Уч йил давомида меҳнат сарфи миқдори ва унинг унумдорлиги тўғрисидаги маълумотлар жадвалда келтирилган:

Аниқланг:

а) Барча йиллар учун ЯИМ реал ҳажмини;

б) биринчи йилга нисбатан иккинчи йили меҳнат унумдорлиги неча фоизга ўсди; бунинг натижасида (меҳнат сарфи ўзгармаган ҳолда) ЯИМнинг реал ҳажми қанча фоизга ортди?

c) иккинчи йил билан қиёслаганда учинчи йилда меҳнат ҳажми қанча фоизга ўсди; бунинг натижасида (меҳнат унумдорлиги ўзгармаган ҳолда) ЯИМ неча фоизга ортди?

Меҳнат сарфи миқдорининг ортиши ва унинг унумдорлиги ўсиши қандай иқтисодий ўсиш омилига киради?

2-масала

Агар ялпи ички маҳсулотдаги капиталнинг улуши 25%, меҳнатнинг улуши 75% бўлса,у ҳолда капитал заҳираси йилига 2%га, ишчи кучи сони 3%га ҳамда ЯМД eса 2 %га кўпайса, омилларнинг жами унумдорлигини топинг.

3-масала

Мамлакатда жамғариш нормаси 28 % ни, аҳолининг йиллик ўсиш суръати 1%ни, меҳнат тежовчи технологик тараққиёти суръати 2 %ни, асосий капиталнинг ишлаб чиқариш нормаси; %ни ташкил eтади. Битта ходимга тўғри келадиган даромаднинг (ишлаб чиқариш ҳажмининг) барқарор даражасини топинг.

4-масала

Ўтган йили уй хўжаликларининг истеъмол харажатлари 800 шартли бирликни (ш.б.) тасарруфдаги даромад миқдори эса 1000 ш.б.ни ташкил eтди.

Жорий йилда жамғармалар ҳажми 120 ш.б.ни, истеъмолга чегараланган мойиллик эса 82 % ни ташкил қилди.

Топилсин:

а) ўтган йилдаги йилдаги жамғармалар, истеъмолга ва жамғаришга ўртача мойиллик кўрсаткичлари;

б) жорий йилдаги истеъмол, тасарруфдаги даромад, истеъмолга ва жамғаришга ўртача мойиллик кўрсаткичлари;

в) жамғаришга ва истеъмога чегараланган мойиллик кўрсаткичлари.

15-мавзу. Демографик жараёнларни прогнозлаш

Топшириқлар

1-масала

Қуйидаги маълумотлар асосида ишсизлик даражасини аниқланг:

Жами аҳоли – 450 минг киши, жумладан:

16 ёшгача болалар – 80 минг киши;

–пенсионерлар – 60 минг киши, шундан 10 минг киши ҳали ишлайди;

–ишсизлар - 13 минг киши;

–муддатли ҳарбий хизматда – 5 минг киши;

–лицей ва коллеж талабалари – 20 минг киши;

–уй бекалари - 5 минг киши;

2-масала

2009 йилда шартли иқтисодий тизимда аҳоли сони таркиби тўғрисидаги қуйидаги маълумотлар мавжуд эди:

- ишчи кучи сони – 350 млн. киши,

- ишсизлар – 30 млн. киши, жумладан: