Материал: УМК_Макроиқтисодий_таҳлил_ва_прогнозлаш
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ
ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ
МИРЗО УЛУҒБЕК НОМИДАГИ ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ УНИВЕРСИТЕТИ
“ИҚТИСОДИЁТ НАЗАРИЯСИ” КАФЕДРАСИ
“МАКРОИҚТИСОДИЙ ТАҲЛИЛ ВА ПРОГНОЗЛАШ”
ЎҚУВ-УСЛУБИЙ МАЖМУА
-
Билим соҳаси:
200000
-Ижтимоий соҳа, иқтисод ва ҳуқуқ
Таълим соҳаси:
230000
- Иқтисод
Таълим йўналиши:
5230100
-Иқтисодиёт (макроиқтисодиёт)
Т ошкент -2020
Ўқув-услубий мажмуа Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги 2015 йил “07” февралдаги 32 -сонли буйруғи билан (буйруқнинг ___ -иловаси) тасдиқланган “Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлаш” фани дастури асосида тайёрланган.
Тузувчи:
|
Қ.Қ.Мамбетжанов |
− ЎзМУ, “Иқтисодиёт назарияси” кафедраси доценти в.б. иқтисодиёт фанлари доктори; |
Тақризчилар:
|
Ф.Т. Эгамбердиев |
− ЎзМУ, “Иқтисодиёт назарияси” кафедраси профессори иқтисодиёт фанлари доктори; |
|
А.Ф.Расулев |
− ТДИУ, “Фундаментал иқтисодиёт” кафедраси профессори, иқтисодиёт фанлари доктори. |
“Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлаш” фани бўйича ўқув-услубий мажмуа ЎзМУ Кенгашининг 2020 йил “____” _________даги ____-сонли қарорига мувофиқ ўқув жараёнига татбиқ этиш учун тавсия этилган.
Мундарижа
№ |
Мажмуанинг таркибий қисмлари |
бетлар |
|
Кириш.................................................................................................... |
4 |
|
|
|
I. |
Фан бўйича ўқув материаллари....................................................... |
5 |
1. |
Маъруза машғулотлари бўйича ўқув материаллари.......................... |
6 |
2. |
Амалий машғулотлар бўйича ўқув материаллари............................. |
69 |
3. |
Тавсия этиладиган адабиётлар рўйхати.............................................. |
101 |
|
|
|
II. |
Фан бўйича мустақил таълим машғулотлари............................... |
104 |
1. |
Талабанинг семестр давомидаги мустақил таълимига оид топшириқлар.......................................................................................... |
105 |
2. |
Мустақил таълимни баҳолаш бўйича услубий кўрсатма.................. |
107 |
3. |
Курс иши мавзулари, уларни ёзиш ва баҳолаш бўйича услубий кўрсатма.................................................................................................. |
116 |
|
|
|
III. |
Глоссарийлар....................................................................................... |
123 |
IV. |
Иловалар............................................................................................... |
128 |
1. |
Фаннинг намунавий ўқув дастури....................................................... |
129 |
2. |
Фаннинг ишчи ўқув дастури................................................................ |
139 |
3. |
Фан бўйича тарқатма материаллар...................................................... |
147 |
4. |
Тестлар.................................................................................................... |
227 |
5. |
Рейтинг тизими асосида талабалар билимини назорат қилиш ва баҳолаш бўйича услубий кўрсатма...................................................... |
236 |
6. |
Фанга доир видео маърузалар ва видео роликлар.............................. |
242 |
КИРИШ
“Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлаш” фани бўйича мазкур ўқув-услубий мажмуада шу фаннинг ишчи ўқув дастури бўйича барча мавзулар ёритилган. Унда ушбу фаннинг проспекти, мавзулар бўйича матн аннотатсиялари ва улар бўйича охирги янгиликлар, фан бўйича тестлар, фанга доир видео маърузалар ва видео роликлар, талабанинг семестр давомидаги мустақил ишига оид тоишириқлар, глоссарийлар ҳамда тавсия этиладиган электрон журналлар ва интернет сайтлар баён қилинган.
Шунингдек, мажмуар мазкур фан бўйича маъруза, амалий машғулотларда ва мустақил таълим жараёнида талабалар томонидан бажариладиган кейс-стади, ўқув лойиҳа, муаммоли вазиятлар, тестлар ҳамда ҳар бир мавзу бўйича қисқача назарий материалларни ўз ичига олган.
Ушбу ўқув-услубий мажмуанинг мақсади талабалар ўқув машғулотларида ва улардан сўнг мавзуларни мустақил равишда чуқур ўзлаштиришига услубий кўмаклашиш орқали, уларнинг амалий билим, малака ҳамда кўникмаларини янада оширишдан иборат.
Фан бўйича ўқув материаллари Мавзу-1. МакроиҚтисодий таҳлил ва прогнозлаш фанининг мазмуни, предмети, мақсади ва вазифалари Режа:
1. “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”нинг Иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштиришнинг устувор йўналишлари
2. Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлаш фанининг мазмуни, предмети, мақсади ва вазифалари
3. Макроиқтисодий таҳлил ва МҲТнинг роли
4. Макроиқтисодий таҳлилдан фойдаланиш соҳалари
1.1. “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”нинг Иқтисодиётни янада ривожлантириш ва либераллаштиришнинг устувор йўналишлари
Ўзбекистон ўз мустақиллигининг дастлабки йилларида бозор иқтисодиётига ўтишнинг ўзига хос йўлини танлаб, уни изчил амалга ошириши натижасида, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигидаги бошқа кўплаб мамлакатлардан фарқли равишда, ишлаб чиқариш ва аҳоли турмуш даражасининг кескин пасайиб, давлатнинг ички ва ташқи қарзлари ҳаддан зиёд ошиб кетишига йўл қўймасликка эришди. 1991–1995 йилларда Ўзбекистонда ялпи ички маҳсулотнинг пасайиши, МДҲ давлатлари ўртасида энг кам кўрсаткични – 18,8 фоизни ташкил этди. Ҳолбуки, бу рақам Россияда – 53 фоиз, Украинада – 52 фоиз, Беларусда – 54,6 фоиз, Қозоғистонда эса 75,4 фоизга тенг бўлди.
1.1-расм. Ўзбекистон иқтисодий ўсиш суръатлари, фоизда1
Ўзбекистон иқтисодиёти 2000-2003 йиллар давомида йилига 3,8–4,2 фоиз ўсиш даражасида ўртача суръатлар билан ривожланди. Қулай ишчан муҳит яратиш, ишлаб чиқаришни модернизация қилиш, техник ва технологик янгилашга қаратилган иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш жараёнларининг натижаси сифатида мамлакатимиз иқтисодиёти 2004 йилдан эътиборан йилига 7–9 фоиз даражасидаги юқори ва барқарор ўсиш суръатларини намойиш қила бошлади.
Жаҳон иқтисодиётида сақланиб қолаётган мураккаб вазият ва дунё бозорларида юзага келган ноқулай конъюнктурага қарамасдан, мамлакатимиз иқтисодиёти сўнгги йилларда ҳам юқори суръатларда ўсишда давом этди. Хусусан, 2015 йил якуни бўйича мамлакатимизда ялпи ички маҳсулот ҳажмининг реал ўсиши 2014 йилга нисбатан 8 фоизни, 2016 йил якуни 2015 йилга нисбатан 7,8 фоизни ташкил этди (1.1-расм).
2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича Ҳаракатлар Стратегияси қабул қилинган ўрта муддатли дастурлар асосида макроиқтисодий мувозанатни сақлаш, таркибий ва институционал ўзгартиришларни чуқурлаштириш ҳисобига ялпи ички маҳсулотнинг юқори ўсиш суръатларини таъминлаш устувор вазифа сифатида белгиланмоқда.
2017-2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар Стратегиясида таркибий ўзгартиришларни чуқурлаштириш, етакчи тармоқларини модернизация ва диверсификация қилиш ҳисобига миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини оширишда минерал хом ашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш бўйича умумий қиймати қарийб 40 млрд. долларга тенг бўлган 649 та инвестициявий лойиҳаларни амалга оширишни кўзда тутувчи тармоқ дастурларини ўз вақтида амалга ошириш белгиланмоқда (1.2-расм).
1.2-расм. Минерал-хом ашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш амалга ошириш йўналишлари2
Хусусан, 2017 йилда умумий қиймати 1,0 млрд долларга тенг 145 та ишлаб чиқариш қувватларини фойдаланишга топшириш, жумладан мева-сабзавот ва гўшт-сут маҳсулотларини қайта ишлаш соҳасида қиймати 147,0 млн.долларга тенг 63 та лойиҳа; рангли ва қимматбаҳо металларни чуқур қайта ишлаш бўйича қиймати 217 млн.долларга тенг 6 та лойиҳа, кимёвий ашёларни чуқур қайта ишлаш бўйича 25,0 млн. долларлик 2 та лойиҳа, углеводород хом ашёларини қайта ишлашни чуқурлаштиригш бўйича 342 млн.долларлик 6 та лойиҳа, тайёр чарм пойабзал маҳсулотлари ишлаб чиқаришни кенгайтириш бўйича 6 млн.долларлик 9 та лойиҳа, фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқаришни оширишга йўналтирилган 24 млн. доллар қийматга тенг 7 та лойиҳа, қурилиш материаллари ишлаб чиқаришни янада кенгайтириш бўйтча 151 млн.долларлик 29 та лойиҳа, тайёр тўқимачилик ва тикув трикотаж маҳсулотлари ишлаб чиқаришни ошириш бўйича 178 млн.долларлик 15 лойиҳани амалга ошириш назарда тутилмоқда.
2017-2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясида ҳудудларни комплекс ва мувозанатли ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш, уларнинг салоҳиятидан самарали ва оптимал фойдаланиш йўналиши муҳим ўрин тутади (1.3-расм). Бунда:
Иқтисодий ва ижтимоий ривожланишда нисбатан орқада қолаётган Нурота, Каттақўрғон, Қўшработ, Қизириқ, Музработ, Боёвут, Сардоба туманларини комплекс ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;
Тошкент шаҳрининг Яшнобод ва Олмазор туманларида кичик бизнеснинг иноовацион технопаркларини ташкил этиш;
Кичик саноат зоналарини ташкил этиш;
Ишсизлик даражаси юқори ҳудудларда янги лойиҳаларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш:
1.3-расм. Тармоқ ва соҳалар бўйича ишсизлик даражаси юқори бўлган ҳудудларда амалга ошириладиган лойиҳалар3
Мазкур лойиҳаларининг тўлиғича ва изчиллик билан амалга оширилиши натижасида ишсизлик юқори бўлган ҳудудларда бандлик даражаси кўтарилади, ҳудуднинг салоҳияти ортади.