Материал: Математика ва информатика ўқитиш методикаси
Керакли жиҳоз ва материаллар: Шахсий компьютер, Windows
операцион тизими, WORD матн процессори, EXCEL электрон жадвали,
маъруза матнлари, ҳар хил адабиётлар, маъруза дафтари.
Ишни бажариш тартиби:
1.Компьютерни ишга тушириш тартиби бўйича ишга туширинг.
2.Компьютер автоматик равишда бирор дастур билан ишлашга ўтса,
ундан Windows тизими билан ишлаш режимига ўтказинг.
3.WORD матн процессорини ишга туширинг.
4.WORD дастури ишчи ойнаси ташкил этувчиларини экрандан олиш ва
жойлаштириш ишларини бажаринг.
5.WORD дастури ишчи ойнасига Стандарт ва Формат ускуналар
панелини жорий қилинг.
6.WORD ишчи ойнасига ўзингизнинг таржимаи ҳолингизни киритинг.
Бунда бош ҳарфларда мавзуни «ТАРЖИМАИ ҲОЛ» деб номланг ва у ишчи
варақнинг марказида жойлашсин. Матнлар кичик ҳарфларда, 14 ўлчамли ўзбекча шрифтларнинг бирида ҳосил қилинсин.
7.Ҳосил қилинган таржимаи ҳолни компьютер хотирасига ўзингизнинг исмингиз билан номланган папка яратиб, файлга мос ном қўйиб сақланг.
8.WORD дастурида жадвалли маълумотлар билан ишлашни ўрганиш
мақсадида ўзингизнинг оилангиз таркиби тўғрисида маълумот тайёрланг. Бунинг учун янги ишчи ойна яратиб, қуйидагича жадвал ҳосил қилинг:
№ Оилангиз аъзолари Туғилган |
Иш |
Яшаш жойи |
йили фаолияти
1.
2.
9.Тайёрланган маълумотни ўзингиз ҳосил қилган папкага мос файл номи қўйиб сақлаб қўйинг.
10.EXCEL электрон жадвалини ишга туширинг.
11.EXCEL дастури ишчи ойнаси ташкил этувчиларини экрандан олиш ва
жойлаштириш ишларини бажаринг.
12.EXCEL дастури ишчи ойнасига Стандарт ва Формат ускуналар
панелини жорий қилинг.
13.EXCEL дастурида жадвалли маълумотлар киритишни ўрганиш
мақсадида Гулистон шаҳридан Тошкент шаҳрига йўловчиларнинг қатнаши
тўғрисида маълумот яратиб, қуйидагича жадвал ҳосил қилинг:
№ |
Транспорт тури |
Йўловчилар |
Йўл кира |
Жами ҳаражат |
|
|
сони |
ҳаққи |
|
|
|
|
(сўмда) |
|
1. |
Автобус |
45 |
1000 |
|
2. |
Нексия |
4 |
2500 |
|
3. |
Дамас |
7 |
1500 |
|
4. |
Тико |
5 |
2000 |
|
126
5. |
Поезд |
2000 |
600 |
|
Жами: |
|
|
14.Жадвал ҳосил қилингандан сўнг «Жами» қаторини ва «Жами ҳаражат» устунини автоматик ҳисоблаш, яъни формулалардан фойдаланиш вазифаларини бажаринг.
15.Ҳосил қилинган маълумотни компьютер ташқи хотираси яъни С дискига «Мой документы» папкасига исмингиз билан номланган янги папка
очиб, файлга мос ном қўйиб сақланг.
16.Ҳосил қилинган жадвалга мос маълумотни ифодаловчи диаграммалар яратинг ва уни ҳам хотирага сақланг.
17.Компьютерни ўчириш тартиби бўйича ўчиринг.
Адабиётлар:
1.С. И. Раҳмонқулова. «IBM PC шахсий компьютерида ишлаш», Тошкент: «Шарқ», 1998 йил.
2.Т. Х. Холматов, Н. И. Тайлақов, У. А. Назаров. «Информатика ва ҳисоблаш техникаси», Т.: «Ўзб.М.Э.», 2001 йил.
3.Ю. Шафрин, «Основы компьютерной технологии» Справочник школьника. Москва, 2000 г.
4.Н.Тайлақов, А.Ахмедов. «IBM–PC компьютери» Т.:«Ўзбекистон»,2001 й.
5.Д. Э. Тоштемиров. «Информатика ва ахборот технологиялари» фанидан замонавий педагогик технологиялар асосида тайёрланган муаммоли маъруза
матнлари, Гулистон, 2004 й.
6.М.М.Арипов, Ж.Ў.Мухаммадиев «Информатика, информацион
технологиялар». Дарслик. Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонасининг босмахонаси. Т., 2004.
7.М.М.Арипов, Ж.Ў.Мухаммадиев «Информатика, информацион технологиялар». Дарслик (лотин алифбосида). Алишер Навоий номидаги
Ўзбекистон Миллий кутубхонасининг босмахонаси. Т., 2006.
8-амалий машғулот Мавзу: Компьютер графикаси ва маълумотлар базасини бошқариш
дастурлари иш фаолиятини ўрганиш.
Дарснинг мақсади: Компьютер графикаси (Paint, CorelDraw,Photoshop)
ва ACCESS дастурлари билан мулоқот қилиш ва унда ишлаш малакасини
ошириш.
Керакли жиҳоз ва материаллар: Шахсий компьютер, Windows
операцион тизими, Paint, CorelDraw,Photoshop график дастурлари, ACCESS
дастури, маъруза матнлари, ҳар хил адабиётлар, маъруза дафтари.
Ишни бажариш тартиби:
1. Компьютерни ишга тушириш тартиби бўйича ишга туширинг.
127
2.Компьютер автоматик равишда бирор дастур билан ишлашга ўтса ундан Windows тизими билан ишлаш режимига ўтказинг.
3.Paint график муҳарририни ишга туширинг.
4.Paint дастури ишчи ойнаси ташкил этувчиларини экрандан олиш ва
жойлаштириш ишларини бажаринг.
5.Paint ишчи ойнасига ускуналар панелида жойлашган элементлардан
фойдаланиб текисликдаги ва фазодаги геометрик фигуралар тасвирини ҳосил
қилинг.
6.Ҳосил қилинган фигураларга турли ранглар беринг ва уларнинг ҳар бирининг номини ёнига ёки остига ёзиб қўйинг.
7.Ҳосил қилинган тасвирларни компьютер хотирасига ўзингизнинг
исмингиз билан номланган папка яратиб, файлга мос ном қўйиб сақланг.
8.Paint дастурида китоб жавони ва ундаги китобларни ифодаловчи тасвир
ҳосил қилинг.
9.ACCESS дастурини ишга туширинг.
10.ACCESS дастури ишчи ойнаси ташкил этувчиларига тавсиф беринг ва уларни экрандан олиш ва жойлаштириш ишларини бажаринг.
11.ACCESS дастурида жадваллар билан ишлаш режимида гуруҳингиз
талабалари ҳақидаги маълумотни тайёрланг.
12.Гуруҳингиз талабалари ҳақидаги маълумотлар омборини яратинг.
13.Сиз таҳсил олаётган олийгоҳингиз ҳақидаги маълумотлар омборини
яратинг.
14.Киритилган барча маълумотларни компьютернинг қаттиқ дискига ўзингизнинг исмингиз билан номланган папкага сақлаб қўйинг.
15.Компьютерни ўчириш тартиби бўйича ўчиринг.
Адабиётлар:
1.М.М.Арипов, Ж.Ў.Мухаммадиев «Информатика, информацион
технологиялар». Дарслик. Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонасининг босмахонаси. Т., 2004.
2.М.М.Арипов, Ж.Ў.Мухаммадиев «Информатика, информацион технологиялар». Дарслик (лотин алифбосида). Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонасининг босмахонаси. Т., 2006
3.С. И. Раҳмонқулова. «IBM PC шахсий компьютерида ишлаш», Тошкент: «Шарқ», 1998 йил.
4.Т. Х. Холматов, Н. И. Тайлақов, У. А. Назаров. «Информатика ва ҳисоблаш техникаси», Т.: «Ўзб.М.Э.», 2001 йил.
5.Ю. Шафрин. «Основы компьютерной технологии», Справочник
школьника, Москва, 2000 г.
6.Н.Тайлақов, А.Аҳмедов, «IBM–PC компьютери»,
Т.:«Ўзбекистон»,2001 й.
128
7.Д. Э. Тоштемиров, «Информатика ва ахборот технологиялари»
фанидан замонавий педагогик технологиялар асосида тайёрланган муаммоли маъруза матнлари, Гулистон, 2004 й.
9 – амалий машғулот
Мавзу: Ҳар хил масалаларга модел ва алгоритмлар тузишни такомиллаштириш.
Дарснинг мақсади: Оддий ва мураккаб масалаларга модел ва
алгоритмлар тузиш, чизиқли, тармоқланувчи ва такрорланувчи жараёнларга алгоритмлар тузиш малакаларини такомиллаштириш.
Керакли жиҳоз ва материаллар: Шахсий компьютер, маъруза матнлари, ҳар хил адабиётлар, маъруза дафтари.
Ишни бажариш тартиби:
А) Қуйидаги масалаларга математик модел ва алгоримлар тузинг:
1.Асосининг радиуси R ва ясовчиси L бўлган конуснинг ҳажмини
ҳисоблаш.
2.Параллелепипеднинг қирралари узунликлари мос равишда а,b,с дан
иборат бўлса, унинг ҳажмини ва диаметрини ҳисоблаш.
3.Асосининг томони а, баландлиги h бўлган мунтазам тўртбурчакли
призманинг тўла сиртини ҳисоблаш.
4.Мунтазам тўртбурчакли пирамида асосининг юзи S ва баландлиги H берилган бўлса, унинг ҳажмини ҳисоблаш.
5.Массаси m бўлган жисмга F куч таъсир қилса унга қандай
тезланиш беришини ҳисоблаш.
Б) Қуйидаги функцияларни ҳисоблаш алгоритмини тузинг:
№ |
|
|
|
|
|
Функция |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ўзгарувчилар |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
қиймати |
1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x x |
|
|
|
|
|
|
x 2,5 |
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y 1 z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z 3,7 |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|||||||||||||||
2. |
|
|
|
|
|
z |
|
|
sin2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0,05 |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y 1,07 |
|||||||||
|
|
|
|
|
|
x2 y2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
3. |
y x |
2 |
z |
2 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
x 0,03 |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z 1,3 |
||||||||||
|
|
|
1 x2 z2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x |
||||||||||||||||||||||
4. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a 2,4 |
w |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos2 x |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0,04 |
|||||||||||||||
|
|
|
a |
2 |
|
|
a |
2 |
1 |
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
a |
|
|
|
|
|
x2 y2 |
3 |
|
|
|
|
1 |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y 4 |
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
y2 x2 |
|
|
|
2x |
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
129
В) Қуйидаги берилган ифодани шартларга мос ҳисоблаш
алгоритмини тузинг: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
№ |
Функциялар |
Шарт |
|
||||||||||||||||||||||||
1. |
x2 |
4x 7 |
|
|
|
|
|
|
x<2 |
|
|||||||||||||||||
|
x |
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x≥2 |
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
|
|
4x 7 |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
2. |
x3 |
|
3sin x 8 |
x<0 |
|
||||||||||||||||||||||
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3sin x |
x≥0 |
|
|||||||||||
|
cos x3 |
|
|
||||||||||||||||||||||||
3. |
|
3 |
|
|
|
|
|
|
x2 7 |
x<0 |
|
||||||||||||||||
y |
|
|
x |
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
3 |
|
|
3x 9 |
x≥0 |
|
||||||||||||||||||
|
|
x |
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
4. |
x2 7x 12 |
x<0 |
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x≥0 |
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
3 |
|
4x 15 |
|
|
||||||||||||||||||||
|
x |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
5. |
|
tg2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x<0 |
|
||||||||||||
|
|
x 1 |
|
||||||||||||||||||||||||
|
y |
3 |
|
3x |
2 |
4x 7 |
x≥0 |
|
|||||||||||||||||||
|
x |
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
Г) Қуйидаги берилган такрорланувчи жараёнларга алгоритмлар |
||||||||||||||||||||||||||
тузинг: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
№ |
Ифоданинг берилиши |
n-чегара қиймати |
|
||||||||||||||||||||||||
1. |
S k2 |
|
3 |
n = 25 |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
k 1 k |
|
k 1 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||
2. |
S |
|
|
|
|
|
|
|
k |
2 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
n = 28 |
|
|||||||
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
k 1 |
|
|
k 1 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
3. |
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
i3 3 |
n = 18 |
|
|||||||||||||
|
P |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
4 |
|
|
|
2i |
2 |
3i |
|
|
||||||||||||||||
|
i 1 i |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
4. |
P |
|
2 |
|
|
i 5 |
n = 21 |
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
i 1 |
|
|
i |
|
|
|
|
3i 2 |
|
|
|
||||||||||||||
5. |
S (2i 1)2 |
n = 24 |
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
k 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Текшириш учун саволлар:
1.Алгоритм нима ва у нима учун керак?
2.Чизиқли алгоритм нима?
3.Математик модел нима?
4.Тармоқланувчи жараён нима?
5.Тармоқланувчи алгоритмларнинг умумий кўриниши ва уларнинг бажарилиши?
6.Такрорланувчи жараён нима?
7.Такрорланувчи алгоритмларнинг умумий кўринишлари ва уларнинг
ишлаш жараёнини тушунтиринг?
Адабиётлар:
130