3-мавзу. Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлашнинг ахборот таъминоти. Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлашда ахборотнинг зарурлиги ва унинг моҳияти. Ахборот турлари, иқтисодий ахборотларнинг шаклланиши. Макроиқтисодий таҳлилнинг ахборот базаси – макроиқтисодий кўрсаткичлар. Ахборотнинг сифати ва ишончлилиги. Таҳлил объектларининг фаолиятини ифодаловчи ахборот статистикмаълумотлар. Макроиқтисодий таҳлил учун ахборотлар йиғиш, қайта ишлаш, узатишда информацион технологиялардан кенг фойдаланиш. Прогнозлашда ахборотларнинг моҳияти, прогноз натижаларининг ишончлилигига ахборот сифатининг аҳамияти, иқтисодий моҳияти. Прогнозлашдаги ахборот етишмовчилиги муаммоси ва уни ҳал қилиш йўллари. Ижтимоий-иқтисодий ахборотларни шаклланиши ва турлари. Ахборотларнинг ўлчов бирликлари, уларнинг прогнозлаш моделларида ифодаланиш талаблари ва тамойиллари.
4-мавзу. Реал секторнинг макроиқтисодий таҳлили. Иқтисодиётнинг реал сектори тушунчаси. Реал секторнинг иқтисодиётдаги ўрни ва аҳамияти. Реал сектор ва иқтисодий ўсиш. “Миллий ишлаб чиқариш соф маҳсулотлари” тушунчаси. Реал агрегатлар. Номинал агрегатлар. Истеъмол нархлар индекси. ЯИМ дефлятори. Соф хориж даромади, ялпи миллий ихтиёридаги даромад. Ташқи баланс. Хусусий секторда капитал қўйилмаларни аниқловчи омиллар. Жорий давр баҳолари. Инфляцияни прогнозлаш. Таннарх ошиши. Иқтисодиётнинг реал сектори таҳлили, институционал секторлар, юридик шахслар. Уй хўжаликлари. Эконометрик моделлар. Макроиқтисодий агрегатлар тушунчаси ва макроиқтисодий таҳлил. Макроиқтисодий прогнозлаш.
5-мавзу. Тўлов балансининг иқтисодий таҳлили. Тўлов баланси моҳияти. Тўлов баланси ҳисобларини тузишнинг асосий мақсадлари. Тўлов баланси тузулмаси. Жорий оперциялар ҳисоби. Капитал операциялар ҳисоби. Заҳира ҳисоби. Маълумотларнинг асосий манбалари. Икки тарафлама ёзув тизими. Ялпи инвестициялар. Соф инвестициялар. Тўғри инвестициялар. Портфел инвестициялар. Капитал оқими. Қисқа муддатли капитал оқими. Ташқи ҳолатни ўлчаш. Иқтисодий сиёсат қарорлари. Маълумотларининг асосий манбалари. Натурал кўринишдаги давлат импорти. Бартер битимлари. Жаҳон иқтисодиётидаги тенденциялар. Ички иқтисодий фаоллик ва иқтисодий сиёсатни прогнозлаштириш услубияти. Дезагрегация даражаси. Дефицитининг маъқулланган миқдори. Савдо баланси таҳлили. Ички иқтисодий фаоллик. Тўлов баланси. Асосий концепциялар.
6-мавзу. Бюджет-солиқ секторининг макроиқтисодий таҳлили. Давлат бошқарув органлари. Марказий ҳукумат. Касса тамойили. Давлат молия статистикаси маълумотлари. Тушумлар. Ялпи соф тушумлар. Трансфертлар. Давлат бошқарув сектори тушунчаси. Давлат органлари операциялари ҳажмининг миқдорий ўзгариши. Давлат органлари операцияларини тавсифлаш. Даромадлар ва харажатлар таҳлили. Давлат жамғармалари ва инвестициялари тушунчалари. Бюджет дисбалансини ўлчаш. Бюджет дефицитини молиялашнинг муқобил усуллари. Макроиқтисодий оқибатлар. Солиқ тушумлари таҳлили. Турли йиғимлар. Солиқ базаси. Ялпи ва соф тушумлар. Консолидация. Жорий ҳисоб ва капитал. Молиявий активлар ва пассивлар. Ноаниқ тушумлар. Давлат харажатлари ва кредитларининг прогнозлари. Молиялаштириш. Давлат бюджети тармоғида макроиқтисодий таҳлили.
7-мавзу. Пул – кредит секторининг иқтисодий таҳлили. Пул кредит секторининг таркиби. Пул воситаларининг оқими. Таҳлилий ҳисобот. Молиявий ташкилотлар. Давлатнинг тўлов воситаларини яратувчи молиявий муассасалар. Пул яратмайдиган молиявий муассасалар. Пул-кредит назорат қилувчи ва пул депозит банклари. Заҳира пуллари. Хорижий валюта заҳиралари таҳлили. Пул массаси, давлат секторининг иқтисодий таҳлили. Шахсий сектор. Пул депозит банки. Пул кредит масаласи. Молиявий агрегатлар. Пул массаси миқдори таҳлили. Пул-кредит пассивларини текшириш. Активлар. Умумий ташқи сальдо. Реал оқимлар. Молиявий оқимлар. Банк тизими активлари. Хорижий валюта депозитлари. Пул агрегатлари таҳлили.
8-мавзу. Ишсизлик ва инфляция даражасининг иқтисодий таҳлили. Ишсизлик ва инфляция макроиқтисодий таҳлилнинг асосий кўрсаткичлари. Ишсизлик иқтисодий категрия сифатида, унинг турлари, шаклланиш босқичлари. Ишсизликнинг ЯИМга таъсири ва уни иқтисодий таҳлили. Ишсизликни таҳлил қилиш усули, унинг миқдорий меъёри. Ишсизликни шакллантирувчи омиллар. Ишсизлик ва бандлик. Ўзбекистоннинг ишсизликни камайтириш сиёсати. Ишсизлик даражасини иқтисодий таҳлили. Инфляция ва унинг иқтисодий моҳияти. Инфляцияни белгиловчи омилларнинг таҳлили ва уларнинг миқдорий таркиби. Мамлакат иқтисодиётини мустақиллик йилларидаги ривожланиш даврида инфляция даражасининг динамикасини иқтисодий таркиби, ўзгариш (камайиш) тенденцияси таҳлили.
9-мавзу. Макроиқтисодий прогнозлашнинг моҳияти, предмети ва объекти. Прогноз ва унинг иқтисодий моҳияти, прогноз турлари. Гипотеза, прогноз ва режа ҳақида тушунча. Макроиқтисодий жараёнлар, уларни ифодаловчи кўрсаткичлар прогнозлаш объекти сифатида. Прогнозлаштириш тамойиллари. Прогнозлаштиришда иқтисодий математик усуллардан фойдаланиш зарурияти. Прогнозлаш натижаларининг ишочлилиги, сифат ва уларга қўйилган талаблар. Прогнозлаштиришда ахборот технологиялардан дастурий маҳсулотлардан кенг фойдаланиш шартлиги.
10-мавзу. Ижтимоий-иқтисодий жараёнларни прогнозлаш усуллари. Прогнозлаштириш усулларидан самарали фойдаланиш. Усулларни таснифлаш белгисига кўра прогнозлаштириш. Прогнозлаштириш усулларининг классификацияси. Интуитив ва формал усуллар. Прогнозлаштиришда эксперт баҳолаш усуллари. Экстрополяция усуллари. Корреляция ва регрессия таҳлили усули. Иқтисодий-математик моделлаштириш усуллари. Прогнозлаштиришнинг норматив усули. Бозор иқтисодиёти шароитида иқтисодий прогноз қилиш зарурати. Асоссиз қарорлар қабул қилинишидан кўриладиган зарарлар. Иқтисодий прогнозлар қилишнинг узоқ муддатли, ўрта муддатли ва кундалик ривожланиш йўлларининг энг самарали вариантларини аниқлаш. Объект ва муаммоларни таҳлил қилиш. Объектнинг ривожланиш тенденцияси. Регрессион таҳлил. Ўрганилаётган объектнинг тасодифий харакатга боғлиқлиги. Математик аппаратдан иқтисодий тадқиқотда фойдаланиш. Иқтисодий жараёнлар ва ҳодисаларнинг математик формулалар орқали ифодаланиши
11-мавзу. Макроиқтисодий прогнозлаш моделлари. Иқтисодий-ижтимоий прогнозлаштириш моделларининг классификацияси. Эконометрик моделллар. Макроиқтисодий моделлар. Иқтисодиётни ривожлантириш моделлари. Тармоқлараро динамик баланс модели. Тармоқлар ва ҳудудлар ривожланишидаги иқтисодий моделлар. Тармоқлараро балансда саноат, капитал қўйилмалар, меҳнат ресурслари баланси. Тармоқлар орасидаги ўзаро боғлиқликлар. Ҳисобга олинган давр учун қатор йилларда маҳсулот ишлаб чиқарилиши ва тақсимланиши кўрсаткичларини ҳисоблаш. Прогнозлаштиришни мукаммалаштиришнинг муҳим йўналишлари. Иқтисодий ўсишнинг асосий параметрларини прогнозлаштиришда верификацион-статистик ёндашиш. Динамик вақт қатори маьлумотларидан максимал фойдаланишга асосланган ҳолда уларнинг ҳақиқий иқтисодий жараёнлар билан мосланган чизиқли ва чизиқсиз типдаги кўп омилли моделлари. Таркибий моделлар. Маҳсулот хом ашё номенклатурасига асосланган моделлар. Маҳсулот талабига кўра икки ёки ундан ортиқ моделлар, тармоқли ва оптимал режалаштириш моделлари. Миллий даромадни тақсимлаш моделлари. Аҳоли турмуш даражаси модели. Истеъмол таркиби модели. Экосиёсат модели. Иш ҳақи ва даромадларни тақсимлаш моделлар.
12-мавзу. Иқтисодий ўсишни прогнозлаш. Иқтисодий ўсиш тушунчаси. Иқтисодий ўсиш турлари, уларнинг прогнозлаштиришда ишлатилиши. Иқтисодий ўсишнинг икки жиҳатдан таҳлил қилиниши. Ресурсларнинг интенсив ишлатилиши. Фонд интенсивлиги, фонд сиғими, меҳнат сиғими, иқтисодий ўсиш моделларининг мақсади. Иқтисодий ўсишни прогнозлаштиришда ишлаб чиқариш функцияси. Иқтисодий ўсишни прогнозлаштиришда даражали ва кўп омилли функциялар. Мултипликатив ишлаб чиқариш функциясининг афзалликлари. Экстрополяция усули, корреляцион анализ усули. Иқтисодий ўсишни ифодаловчи кўрсаткичлар. Макроиқтисодий ўсишни прогнозлаштириш. Бир ёки бир неча омилли моделлар. Кўп чизиқли, даражали, кўрсаткичли, кўп ўзгарувчили моделлар. Математик ишлаб чиқариш функцияси. Эконометрик моделлар. Дисперциянинг ўсиши.
13-мавзу. Илмий-техник тараққиётни прогнозлаш. Илмий тадқиқот натижаларини прогнозлаш объекти сифатида. Илмий-техник тадқиқотларнинг хусусиятларни амалга ошириш кетма-етлиги, мураккаблиги, тасодифлигининг даражасининг юқорилиги. Илмий тадқиқот турлари. Фундаментал тадқиқотлар, уларнинг ўзига хос хусусиятлари, самарадорлигини объектив баҳолаш усули ва умумий тадқиқотлардаги улушининг салмоғи. Илмий-техник тараққиёт жараёнини прогнозлашнинг хусусиятлари ва тамойиллари. Илмий-техник тараққиётнинг прогнозлаш усуллари, эвристик-логистик усуллар. Инновацион тадқиқот лойиҳалари ва уларнинг натижаларини прогнозлаш.
14-мавзу. Ижтимоий жараёнлар ва аҳоли турмуш даражасининг ўсишини прогнозлаш. Ижтимоий жараёнларнинг хусусиятлари ва уларни ифодаловчи кўрсаткичлар. Мамлакат бюджетидан ижтимоий жараёнларни ривожлантириш учун ажратилган маблағлар, уларнинг ўзгариш динамикаси, Ўзбекистон ижтимоий соҳаларни ривожлантириш сиёсати. Ижтимоий соҳаларни прогнозлаш усуллари ва моделлари, уларнинг ўзига хос хусусиятлари. Аҳоли турмуш динамикасини баҳолвчи кўрсаткичлар, ушбу кўрсаткичларни ўзгариш динамикаси. Аҳоли турмуш даражасини белгиловчи меъёрий миқдорлар. Ўзбекистонда уларнинг амалдаги миқдори прогноз учун асосий ахборот базаси. Маиший хизматлар соҳасини прогнозлаш, чакана савдо айланмаси ва унга бўлган талабни прогнозлаш. Кадрлар тайёрлаш ва таълим тизимининг таркибий ўзгаришеи прогнозлаш.
15-мавзу. Демографик жараёнларни прогнозлаш. Прогнозлаш объекти демографик жараёнларнинг хусусиятлари, ўзагриш тенденцияси, ўсиш динамикаси. Мамлакат аҳолисининг таркибий тузилиши. Аҳоли миграцияси, таркибий ўзгариши. Ишчи кучи, шаҳар ва қишлоқларда уларнинг таркибий тузилиши. Демографик жараёнларни ифодаловчи кўрсаткичлар ва уларни белгиловчи омиллар. Аҳоли сонини прогнозлаш, демографик кўрсаткичларни прогнозлаш усуллари ва моделлари. Ўзбекистондаги меҳнат ресурсларининг таркиби ва уларни прогнозлашнинг ўзига хос хусусиятлари.
16-мавзу. Тармоқнинг иқтисодий ривожланишини прогнозлаш. Тармоқдаги маҳсулот талабини прогнозлаштириш. Прогнозлаштириш объектини белгилаш. Прогнозлаштиришдан кўзда тутилган мақсад ва вазифаларни аниқлаш. Прогнозлаштиришнинг вақтини аниқлаш. Талаб доиралари ва уларнинг талабдаги улушини аниқлаш, ретроспектив маълумот тўплаш, прогнозлаштириш усулини танлаш, тармоқ маҳсулотига бўлган эҳтиёж бўйича талаб моделини ишлаб чиқиш.Узоқ муддатли талаб. Прогноз объекти. Прогнозлаштириш вақти. Тармоқ иқтисодий ривожланишида кўзда тутилган мақсад. Илмий техникавий ривожланиш. Ишлаб чиқариш тузилмаси. Қисқа муддатли прогнозлаштириш. Режалаштирилаётган давр прогнози. Ресурслар сиғимини прогнозлаштириш. Норматив усул. Оддий ўртача усул. Экстраполяция усули. Регрессия усули. Ишлаб чиқариш ресурслари талабини прогнозлаштириш. Тармоқнинг прогнозлаштириш таркиби. Талабни прогнозлаштириш жараёни. Истеъмолнинг меъёри, ресурсларга талабни прогнозлаштириш.
“Макроиқтисодий таҳлил ва прогнозлаш” фанининг мазмуни, вазифалари ва предмети
Макроиқтисодий таҳлилнинг услубиёти ва усуллари
Макроиқтисодий тахлил ва прогнозлашнинг ахборот таъминоти
Реал секторнинг макроиқтисодий таҳлили
Тўлов балансининг иқтисодий таҳлили
Бюджет-солиқ секторининг макроиқтисодий таҳлили
Пул-кредит секторининг иқтисодий таҳлили
Ишсизлик ва инфляция даражасининг иқтисодий таҳлили
Макроиқтисодий прогнозлашнинг моҳияти, предмети ва объекти
Ижтимоий-иқтисодий жараёнларни прогнозлаш усуллари
Макроиқтисодий прогнозлаш моделлари
Иқтисодий ўсишни прогнозлаш
Илмий-техник тараққиётни прогнозлаш
Ижтимоий жараёнлар ва аҳоли турмуш даражасининг ўсишини прогнозлаш
Демографик жараёнларни прогнозлаш
Тармоқнинг иқтисодий ривожланишини прогнозлаш
Амалий машғулотлар мультимедиа қурулмалари билан жиҳозланган аудиторияда бир академ. гуруҳга бир ўқитувчи томонидан ўтказилиши лозим. Машғулотлар фаол ва интерфаол усуллар ёрдамида ўтилиши, мос равишда муносиб педагогик ва ахборот технологиялар қўлланилиши мақсадга мувофиқ.
Мустақил таълим учун тавсия этиладиган мавзулар:
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг мамлакатимизни 2016 йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг асосий якунлари ва 2017 йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг кенгайтирилган мажлисидаги маърузасида илгари сурилган иқтисодий масалалар.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёевнинг “Тадбиркорлик фаолиятининг жадал ривожланишни таъминлашга, хусусий мулкни ҳар томонлама ҳимоя қилишга ва ишбилармонлик муҳитини сифат жиҳатидан яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони. ПФ-4848. 05.10.2016 й.
Президент Ш.Мирзиёйевнинг Ўзбекистон Республикаси Конститутсияси қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган тантанали маъросимдаги маърузасида илгари сурилган иқтисодий масалалар.
Макроиқтисодий кўрсаткичлар нималар ва улар миллий иқтисодиётда қандай рол ўйнайди?
Истеъмол ва жамғарма функцияларининг графикдаги тасвирини чизиб, уларга шартли рақамлар қўллаган ҳолда тушунтиринг.
Инвеститсияларга сарфларнинг даражасини қандай омиллар белгилаб беради? Уларнинг қисқача тавсифини беринг.
Жамғарма ва инвеститсия ўртасидаги мувозанатнинг кейнсча моделининг моҳиятини ҳамда классик моделдан фарқини тушунтириб беринг.
Иқтисодий тараққиёт, иқтисодий ривожланиш ва иқтисодий ўсиш тушунчаларининг таърифини беринг ҳамда уларнинг умумий томонлари ва фарқларини кўрсатинг.
Мамлакатнинг иқтисодий салоҳиятига, аҳолисининг турмуш даражасига ва ишлаб чиқаришининг самарадорлигига баҳо беришда иқтисодий ўсишнинг қандай кўрсаткичларидан фойдаланилади?
Миллий иқтисодиётнинг мувозанат даражасига эришишда хусусий мутаносибликларнинг роли қандай?
Макроиқтисодий масалалар таҳлили ва уларнинг ижроси
Миллий даромад ва унга таъсир этувчи омиллар
Бозор инфраструктураси ва структураси.
Иқтисодий ўсиш
Миллий ҳисоблар тизимининг асосий агрегатлари ва ўзаро боғлиқлиги
Инфляцияга қарши макроиқтисодий сиёсат
Иқтисодиётни барқарорлаштириш муаммолари
Умумий макроиқтисодий мувозанат.
Давлат трансфертлари ва даромадлари таҳлили.
Давлат даромадлари таҳлили.
Пул бозори ва ундаги муаммолар.
Капитал бозори ва унинг шаклланиш йўналишлари.
Институционал ислоҳотлар ва уларнинг мамлакат иқтисодиётига таъсири
Давлатнинг инвестиция сиёсати таҳлили
Мамлакат иқтисодиётида тузилмавий силжишлар муаммолари
Прогнозлаштиришнинг экстрополяция усули.
Пул-депозит банкларининг Ўзбекистондаги ҳолати.
Қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда банк хизматлари сифати ва уларнинг ўзаро алоқадорлиги.
Математик моделлаштириш усулларини иқтисодиётда қўллаш
Тармоқлараро динамик баланс модели.
Макроиқтисодий прогнозлаштириш моделлари.
Реал секторга инвестициялар ва уларнинг таҳлили.
Илмий-техникавий потенциални прогнозлаш.
Саноат сиёсати ва унинг ривожланишининг реал секторга таъсири.
Мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришда банк сектори ва молия тизимининг барқарорлигини таъминлаш йўллари.
Агросаноат мажмуаси потенциали.
Ижтимоий ривожланиш потенциали.
Ўзбекистонда ижтимоий ишлаб чиқариш тузилмаси ҳолатини прогнозлаштириш.
Аҳолининг даромадлари ва уларнинг таркибий тузилиши таҳлили.
Иқтисодий ўсишни прогнозлаштириш.
Мустақил ўзлаштириладиган мавзулар бўйича талабалар томонидан рефератлар тайёрлаш ва уни тақдимот қилиш тавсия этилади.
Фан бўйича курс иши. Курс иши фан мавзуларига тааллуқли масалалар юзасидан талабаларга якка тартибда тегишли топшириқ шаклида берилади. Курс ишининг ҳажми, расмийлаштириш шакли, баҳолаш мезонлари ишчи фан дастурида ва тегишли кафедра томонидан белгиланади. Курс ишини бажариш талабаларда фанга оид билим, кўникма ва малакаларни шакллантиришга хизмат қилиши керак.
Курс иши учун таҳминий мавзулар:
Макроиқтисодий кўрсаткичларни ҳисоблашнинг умумназарий асослари.
Ижтимоий ва иқтисодий ривожланишини прогнозлаштиришнинг моҳияти.
Иқтисодий фаолият ва унинг таснифланиши.
Прогнозлаштириш жараёни ва ундаги муаммолар.
Миллий ҳисоблар тизимининг асосий вазифалари.
Прогнозли ахборотлар, уларни функционал белгисига қараб таснифлаш.
Миллий ҳисоблар тизимида иқтисодий операцияларни гуруҳлаш.
Иқтисодий кўрсаткичларни таснифлаш.
Иқтисодий фаолият турларининг секторлама таснифи.
Ҳусусий секторнинг ривожланиш босқичлари.
Мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий тармоқ тузилмаси ва уни такомиллаштириш.
Давлат молия статистика тизими.
Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Давлат бюджети.
Прогнозлаштиришнинг эксперт усули.
Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида хуфёна иқтисодиёт ва уни тартибга солиш йўллари.
Прогнозлаштиришнинг экстрополяция усули.
Пул-депозит банкларининг Ўзбекистондаги ҳолати.
Қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда банк хизматлари сифати ва уларнинг ўзаро алоқадорлиги.
Математик моделлаштириш усуллари.
Қишлоқ тараққиётини оширишда эркин иқтисодий зоналар.
Тармоқлараро динамик баланс модели.
Институционал ўзгаришлар ва уларнинг ЯИМга таъсири.
Макроиқтисодий прогнозлаштириш моделлари.
Реал секторга инвестициялар ва уларнинг таҳлили.
Илмий-техникавий потенциални прогнозлаш.
Саноат сиёсати ва унинг ривожланишининг реал секторга таъсири.
Саноат мажмуаси потенциали.
Мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришда банк сектори ва молия тизимининг барқарорлигини таъминлаш йўллари.
Агросаноат мажмуаси потенциали.
Ёшларни иш билан таъминлашда инвестицияларнинг роли.
Ижтимоий ривожланиш потенциали.
Давлат бюджетининг ижроси ва унинг иқтисодий таҳлили.
Ўзбекистонда ижтимоий ишлаб чиқариш тузилмаси ҳолатини прогнозлаштириш.
Аҳолининг даромадлари ва уларнинг таркибий тузилиши таҳлили.
Иқтисодий ўсишни прогнозлаштириш.
Давлат молия статистикаси тизими.
Макроиқтисодий кўрсаткичларни прогнозлаштириш.
Фискал сиёсатни амалга ошириш йўллари.
Халқаро савдо сиёсати.
Фискал ҳисоботлар таҳлили.
Аҳоли эҳтиёжини ва чакана товар айирбошлашни прогнозлаш.
Миллий даромад ва унга таъсир этувчи омиллар.
Бозор инфраструктураси ва структураси.
Иқтисодий ўсишни таъминлаш йўллари.
Инфляция: мазмуни, моҳияти ва инфляцияга қарши сиёсат.
Иктисодиётни барқарорлаштириш муаммолари.
Умумий макроиқтисодий мувозанат.
Давлат трансфертлари ва даромадлари таҳлили.
Давлат даромадлари таҳлили.
Пул бозори ва ундаги муаммолар.
Капитал бозори ва унинг шаклланиш йўналишлари.