§ 3. Основные правила дифференцирования
Установим правила дифференцирования.
Теорема 1. Если функции u(x), v(x) дифференцируемы в точке x, то их сумма дифференцируема в этой точке, причем
(u(x) + v(x))' = u'(x)+v'(x).
Теорема 2. Если функции u(x), v(x) дифференцируемы в точке x,
то их про зведен е д фференцируемо в этой точке, причем |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
С |
(u(x)v(x))' = u'(x)v(x) + u(x)v'(x). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
ледств е. Постоянный множитель можно выносить за знак |
||||||||||||||||||||||
|
|
, то есть |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
производной |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
(C f(x))' = C f (x). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Доказательство. Используем теорему 2: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
(C f(x))' = C f x C f (x) = 0 f x C f (x) = C f (x). |
|
|
|
|
||||||||||||||||||
Теорема 3. Если функции u(x), v(x) дифференцируемы в точке x |
||||||||||||||||||||||
и v(x) 0, тобих частное дифференцируемоАв этой точке, причем |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
u(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u (x) v(x) u(x) v (x). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
v |
2 |
(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
v(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Д |
|
|
|
||||||||||
С помощью теоремы 3 можно вычислить производные функций |
||||||||||||||||||||||
tg x и ctg x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
И |
||||||||||
Пример |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||||||
Покажем, что |
(tg x) |
|
. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
cos2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
sin x |
(sin x) cos x sin x(cosx) |
|
cos2 |
x sin2 x |
|
1 |
|
|
||||||||||||||
(tg x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
cos |
2 |
x |
|
|
cos |
2 |
x |
cos |
2 |
|
||||||
cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
||||||||||
101
|
Итак, получили формулу |
|
|
(tg x) |
|
|
|
1 |
. Аналогично находит- |
|||||||||||
|
|
|
cos2 x |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||
ся производная (ctg x) |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
sin2 x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
Пусть y = f (u(x)является сложной функцией, составленной из |
|||||||||||||||||||
функций y = f (u); u = (x), где u – промежуточный аргумент. |
||||||||||||||||||||
|
Теорема 4. Если функция u = |
(x)имеет производную ux в |
||||||||||||||||||
точке x, а функц я y = f (u) имеет производную yu |
в точке u |
= (x), |
||||||||||||||||||
то сложная функц я y = f (u(x)) |
в точке x имеет производную yx , |
|||||||||||||||||||
С |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
причемyx = |
yu ux . |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
Иначе: про зводная сложной функции равна произведению |
|||||||||||||||||||
производной данной функции по промежуточному аргументу на про- |
||||||||||||||||||||
изводную промежуточного аргумента. |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
С помощью теоремы 4 найдем производную степенной функции |
|||||||||||||||||||
y x , где – постоянное число. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
По свойствам |
|
логарифмов |
|
x |
eln x |
e ln x , |
поэтому |
||||||||||||
x |
e ln xявляется сложной функцией от x: |
y = e u ; u = ln x. По |
||||||||||||||||||
теореме 4 |
бА |
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
y (x ) yu ux |
eu |
|
e ln x x |
1 |
x 1. |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
x |
|
|
x |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Д |
||||||||||
|
Итак, получена формула |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
x x 1. |
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
И |
|||||
Теорема 5 (правило дифференцирования обратной функции). Пусть функция y = f (x) определена на промежутке X, непрерывна, монотонна (возрастает или убывает) и дифференцируема на X. Если ее производная yx в точке x не равна нулю, то обратная функция
x f 1( y) имеет производную xy в точке y , причем
102
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
xy |
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
yx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
На основании теоремы 5 можно получить следующие формулы: |
||||||||||||||||||||||||||||||||
С |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
1. |
(arcsinx) |
|
|
1 x2 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
и |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
2. |
(arccosx) |
|
|
|
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
3. |
(arctgx) |
|
1 |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
бА2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
1 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
(arcctgx) |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
4. |
|
|
1 x2 . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Введем понятия гипер олических функций, имеющих примене- |
||||||||||||||||||||||||||||||||
ние в математике и ее приложениях: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
гиперболический синус |
|
|
|
|
|
sh x |
ex |
e x |
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
; |
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
гиперболический косинус |
|
|
|
|
|
ch x |
ex |
e |
x |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
; |
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ex |
|
x |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
e |
|
||||||||
гиперболический тангенс |
|
|
|
|
|
И |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
th x |
|
|
x |
|
|
|
|
; |
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Дe e |
||||||||||||||||
гиперболический котангенс |
|
|
|
|
cth x |
ex e x |
. |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
e |
x |
e |
x |
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Для гиперболических функций верны тождества |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
th x |
sh x |
; |
cth x |
ch x |
; ch2x – sh2x =1. |
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
ch x |
|
|
|
|
sh x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
103
Найдем производные гиперболических функций, при этом напомним, что (e –x)' = e –x (–1) = – e –x (как производная сложной функции):
|
|
|
|
x |
e |
x |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
e |
x |
e |
x |
|||
(shx) |
|
|
|
e |
|
|
|
((e |
x |
) |
|
(e |
x |
|
|
|
chx. |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
) ) |
|
|
2 |
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Итак, |
(sh x)' = ch x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
Также доказывается, что ch x)' = sh x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
С2 |
|
2 |
x =1, то получаем |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
Так как ch |
|
x – sh |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(th x) |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ch2 x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
и |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
Аналог чно можно показать, что |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(cthx) |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sh2x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Совокупность полученных формул назовем таблицей производ- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ных: |
|
|
|
бА |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
1. c 0. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9. arcsinx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x |
2 |
|
|
|
||||||||||||||
2. xm mxm 1; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
Д |
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
x |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
10. arccosx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x2 |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
3. ax |
|
ax lna; |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
e |
x |
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
11. arctgx |
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|||||
e |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
И1 x |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
4. loga x |
|
|
; |
|
|
|
12. arcctgx |
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
||||||||||||||||||||||
xlna |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
104
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
13. (shx)' = chx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
lnx |
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
cosx. |
|
|
|
|
14. (chx)' = shx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
5. sin x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
С |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
sin x. |
|
|
|
|
15. |
(th x) |
|
|
|
|
|
2 |
. |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
6. cosx |
|
|
|
|
|
|
ch |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
||
7. tgx |
|
cos2 |
x |
. |
|
|
|
|
|
|
16. (cthx) |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
||||||||||||||||||||
и |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sh x |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8. ctgx |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
sin2 x |
|
|
|
|
Основные свойства: |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
бА |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
uv |
u v |
uv |
; |
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
uv |
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u |
|
|
u v |
|
; |
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
v2 |
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
v |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
yx = yu ux . |
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Д |
|
||||||||||||||||||||||
Примеры |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Найти производные функций в примерах 1 – 4: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
1. y |
ex 2х |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
И |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Решение. |
Используем правило вынесения постоянного множи- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
теля за знак производной и правило дифференцирования разности: |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ex |
|
2x |
|
1 |
x |
х |
1 x |
|
х |
|
|
|
|
|
|
|
ex 2x ln2 |
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
e 2 |
|
|
e 2 ln 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
y |
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
2. y ln
cosx .
105