Пример
Функция f (x) x непрерывна в точке x0=0, так как
lim x 0 0 .
x 0
Покажем, что эта функция не имеет производной в точке x0:
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
x |
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
lim |
, но |
|
|
||||||||
|
f (0) lim |
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x 0 x |
x 0 x |
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
ренциру |
емав точке x0 = 0. |
|
|
x |
|
||||||||||||
|
x |
|
|
|
1, |
|
если |
x 0; |
поэтому lim |
1, |
|||||||
|
x |
|
|
|
1, |
|
если x 0, |
|
|
x |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
x 0 0 |
|
||||||||||
С |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
x |
|
бА |
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
||
а lim |
|
|
|
1, |
|
знач |
т, lim |
|
|
не существует, т.е. f (x) не диффе- |
|||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
x 0 0 x |
|
|
|
|
|
|
x 0 x |
|
|
||||||||
Геометрический смысл производной
Рассмотрим геометрический смысл производной.
На рис. 38 изо ражен график непрерывной функции y = f (x).
|
|
|
|
Д |
|||||||||||||||
|
|
y |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
M |
|
|
||||||
f (x0 x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
M0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|||||
|
f (x0) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
И |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
A |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
K |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
x0 x |
|
|
|
||||||||||||||
|
|
x0 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
x |
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
y = f(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
Рис. 38 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Точка M0 на графике имеет координаты (x0, |
|
f (x0)), еще одна |
|||||||||||||||||
точка графика M – координаты (x0 + |
x, f(x0 + |
x)). Прямая M0M |
|||||||||||||||||
96
является секущей для линии y = f(x), она наклонена к оси Ox под углом .
Пусть f (x0) существует, то есть lim y – некоторое число. Из
x 0 x
M0MА получаем, что y tg (известно, что tg – угловой коэф-
x
фициент прямой M0M). Если x 0, то точка M движется по графику функц y = f (x), приближаясь к точке M0, при этом секущая
M0M, поворач ваясь вокруг точки M0, стремится занять предель- |
|||
коэффициент |
|
|
|
ное положен е, то есть совпасть с касательной M0K, при этом |
|||
С( – угол между касательной M0K и осью Ox); tg = tg . |
|||
Так м образом, f (x0) lim |
y |
tg , но tg = k есть угловой |
|
|
|||
|
бА |
||
|
x 0 |
x |
|
коэфф ц |
касательной M0K. |
касательной к графику y = f (x) в |
|
Итак, |
угловой |
||
точке с абсц ссой x0 равен производной функции f (x) в точке x0: |
|||
|
f (x0) = k = tg . |
||
В этом состоит геометрический смысл производной. |
|||
|
Д |
||
Очевидно, что уравнение касательной (рис. 39) имеет вид |
|||
|
y – f (x0) = f (x0)(x – x0). |
||
|
|
|
И |
Рис. 39
97
Уравнение нормали (см. рис. 39) |
имеет вид |
||
y – f (x0) = |
1 |
|
(x – x0). |
|
|
||
|
f (x0 ) |
||
СM0 |
|
|
|
Переходим к рассмотрению механического смысла производ-
ной (видео 3).
Пусть матер альная точка движется прямолинейно неравномер-
но по закону S = f(t), где t – время; S – путь, проходимый точкой за |
||
и |
|
|
время t. |
|
|
|
M |
|
бА |
||
S0 |
S |
S |
S
Рис. 40
Пусть в момент времени t0 точка находилась в положении M0 (рис. 40). Поставим задачу: определить скорость материальной точки
в момент t0. Рассмотрим другой |
момент времени |
t0 + t. За время t0 |
|||
пройденный точкой путь равен |
S0 = f (t0), за (t0 + |
t) пройдено рас- |
|||
стояние S = f(t0 + t) и точка оказалась в положении M, тогда за время |
|||||
t пройден путь M0M и он равен |
|
|
|
|
|
S – S0 = f (t0 + t) – f(t0) = S. |
|
|
|
||
|
И |
||||
Средняя скорость Vср за пpомежутокДвремени t равна |
S |
. Но |
|||
t |
|||||
|
|
|
|
||
средняя скорость может быть различной, в зависимости от промежутка времени t. Скоростью V(t0) в момент времени t0 называется предел средней скорости Vср при t 0. Итак,
V(t0) lim S S (t0).
t 0 t
Производная от S = f(t) в момент времени t0 есть скорость в момент времени t0.
98
§ 2. Производные некоторых элементарных функций
Пусть функция y = f (x) определена на некотором промежутке X и f(x) дифференцируема в точке x0 X, то есть производная
f (x0) lim |
y |
|
|
существует. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
x 0 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
Производная функция от функции f (x), по определению, имеет |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
вид |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
С |
|
|
|
|
f |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f (x x) f (x) |
. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
(x) lim |
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
Выч сл м про зводные некоторых элементарных функций. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1. f(x) = с – постоянное число. Тогда (c)' = 0. Действительно, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
и |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f (x x) f (x) |
lim |
|
c c |
lim |
0 0. |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
f (x) lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 x |
|
x 0 |
|
||||||||||||||||||
2. |
|
|
|
(x)' = 1. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
f |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(x x) x |
|
|
lim |
x |
lim 1 1. |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
(x) lim |
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
x |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|
x 0 |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
бА |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
3. |
|
|
|
( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x) |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Д |
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x x |
x |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
( |
|
|
) lim |
|
|
|
lim |
|
x |
x |
x |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x x x) |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 0 x( |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
И |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
x 0 |
|
|
x x x 2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
4. |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
|
|
. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
99
1x
|
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
lim |
f (x x) f (x) |
lim |
|
x x |
x |
|
|
||
|
|
|
|||||||
x |
|
x |
|
|
|
||||
x 0 |
x 0 |
|
|
|
|
||||
lim |
x (x x) |
lim |
|
|
1 |
|
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
x 0 x(x x) x |
x 0 x(x x) |
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
5. |
(sin x)' = cos x. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
С |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2sin |
x |
cos(x |
x |
) |
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
||||||||||||||||||
(sin x) |
lim |
sin(x x) sin x |
lim |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
x |
|
|
|
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
бА |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
иsin |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
lim |
|
|
2 |
lim cos(x |
|
) 1 cos x cos x. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
x 0 |
|
x |
x 0 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6. Аналогично доказывается, что (cos x)' = –sin x. |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
Д |
|
||||||||||||||||||||
7. |
a |
|
a |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
ln a. Действительно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
(a |
x |
|
|
|
|
|
ax x ax |
|
|
|
|
a x(a x |
1) |
a |
x |
|
a x 1 |
|
|||||||||||||
) lim |
|
|
|
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
x |
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
x 0 |
|
|
x |
|
x 0 |
|
|
|
|
|
|
|
x 0 |
|
|||||||||||||
ax lna.
Здесь при вычислении предела использована эквивалентность
a 1~ lna (при 0). |
|
|
|
x И |
|
При a = e |
получаем формулу e |
x |
|
e |
|
|
|
. |
|||
100