Материал: Негізгі бөлім

Қор қайтарымдылығы 2015 жылмен 2014 жылды салыстырғанда -0,02 теңгеге өсіп, 92,9 құрайды. Оған әсер  еткен 2015 жылы жалпы табыстың төмендеуі және өнім мен сату рентабельділігінің азаюы әсер етуі мүмкін.

Қормен қарулану 2015 жылмен 2014 жылды салыстырғанда 642,2 мың теңгеге өсіп, 138,7% құрайды. Оған әсер еткен 2015 жылы негізгі қорлардың орташа құнының 13468,0 мың теңгеге артуы мен қызметкерлердің тізімдік санының ұлғаюы болып табылады.

2.2. «Атамекен-Агро»аҚқара бидай дақылының өнімділігін талдау

«Атамекен-Агро» рейтингінің жағымды деңгейге көтерілуіне әсер еткен оң факторларға негізінен компанияның активтері мен өзіндік капиталының өсімін (2008 жылдың соңынан 2011 жылдың 30 қыркүйегіне дейінгі аралықта активтер 46,3 пайызға, өзіндік капитал - 38,6 пайызға өсті)  атауға болады. Бұл ретте агенттік компанияның қазақстандық нарықтағы орнықты ұстанымға ие екендігін атап өтеді. Атап айтқанда, «Атамекен-Агро» елдегі ірі ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші компаниялардың қатарында тұр.  Өнімді ішкі нарықта өткізу арналары да бар, сондай-ақ өз өнімдерін Еуропалық Одақ елдеріне экспорттайды. (2010-2011 жылғы компанияның табыстарынан Бельгия, Германия, Англия елдеріне рапс пен зығыр экспортының үлесі 44,1 пайызды құрады). «Компания майлы дақылдарды (зығыр мен рапс)  егу алаңын кеңейту арқылы өз бизнесін әртараптандырып отыр және басқа өндірушілерден астық сатып алып, оны қайта сату арқылы да табысын еселеуде. Бизнесін одан сайын әртараптандыру «Атамекен-Агроның» қаржылық орнықтылығын одан сайын нығайта түсуге септігін тигізбек», - деп санайды «Эксперт Қазақстан РА» рейтинг агенттігінің корпоративтік басқару жөніндегі сарапшысы Анна Акопьянц. Ал рейтингті шектеп тұрған факторларға негізінен борыштық ауыртпашылықтың жоғары деңгейі, 2010 жылғы компанияның залалдылығы, іскерлік белсенділіктің төменгі көрсеткіштері және акционерлердің бытыраңқы құрылымы аталып өтіледі. Жалпы алғанда «АТАМЕКЕН-АГРО» АҚ-ның негізгі қызметі астықты сатып алу, ішкі және сыртқы нарықтарға сату болып табылады. Компанияның 2011 жылдың 3 тоқсанындағы кірісі 5,9 млрд теңгені құрады, ондағы таза табыс  - 292,21 млн. теңге.

Солтүстік Қазақстан облысындағы «Атамекен-Агро-Корнеевка» ЖШС ангус және герефорд тұқымы баспақтарын арнайы бордақылаумен айналысады. Шаруашылықта, малды ұстап азықтандыруға барлық қажетті жағдай жасалған. Басқа шаруашылықтардан әкелінетін жануарлар 4-5 ай аралығында бордақыланады. Ай сайынғы бақылау өлшемі бойынша, бордақыланып жатқан баспақтардың орташа күнделікті салмағы тәулігіне 1500 ден 2300 г дейін өсіп отыр. Осы шаруашылықта сойылатын сиыр етінің дәмі ерекше, мәрмәрлігі анық белгіленген

1 - кесте. «Атамекен-Агро» жалпы қаржылық көрсеткіші 2017ж

Қаржылық көрсеткіштері

Жоғары кестеде байқағанымыздай, 01.10.17жылға қарағанда 01.07.17жылдың қаржылық көрсеткіші жоғары.

2.3. Қайта өңдеу зауытының рентабельділігі

Кәсіпорын шаруашылық қызметінің тиімділігімен қызмет атқаруға экономикалық бағытталуы тікелей оның рентабельділігімен байланысты.

Рентабельділік – бұл кәсіпорынның табыстылық деңгейінің қатынастық көрсеткіші, ол қызметтердің түрлі бағыттарының (өндірістік, коммерциялық, инвестициялық және т.б.) табыстылығын, толықтай алғанда кәсіпорын жұмысының тиімділігін сипаттайды.

Рентабелділіктің пайдадан айырмашылығы шаруашылық етудің нақты нәтижелерінен көрінеді, яғни тұтынылған ресурстардың тиімділік қатынасын көрсетеді. Пайданың абсолютті соммасының көрсеткіші кәсіпорынның жақсы немесе нашар жұмыс атқарды ма, яғни орындалған жұмыстардың көлемі белгісіз болып қалады.

Пайданың орындалған жұмыстар көлеміне қатынасы тек есепті кезеңдегі нәтижелерді салыстыра отырып, есепті жылдағы кәсіпорынның өндірістік – шаруашылық қызметін бағалауға, рентабелділік деңгейін сипаттайды сонымен қатар басқа салалар кәсіпорынның ішінен талдау жасалынып жатқан кәсіпорын орынын анықтайды. Рентабельділік көрсеткішін кәсіпорын қызметін бағалау және инвестициялық саясаттағы жәнебаға белгілеудегі құрал ретінде пайдаланады.

Толықтай, рентабельділік – бұл ресурстарды пайдалану дәрежесі мен шығындар деңгейін сипаттайтын өндіріс тиімділігінің қатынастық көрсеткіші.

Кәсіпорынның рентабельділігін бағалау келесі көрсеткіштер арқылы жүргізіледі:

1. Өнімнің рентабельділігі (Рө) – бұл рентабельділік көрсеткіштері тиімсіз бұйымдарды өндірістен алып тастау мен өнімнің жаңа түрлерін шығару мен енгізу, әр түрлі бұйымдардың пайдалығына бақылау кезінде, ішкі шаруашылық талдаулық есеп айырысулар кезінде рациоеналды түрде қолданылады. Өнімнің рентабельділігі келесі формула бойынша есептеледі:

Рө = (Пө/Өө) * 100 %

Мұндағы Пө - өнімді, қызметті, жұмысты сатудан түскен пайда, тг.

Өө - өткізілген өнімнің толықтай өзіндік құны, тг.

2. Рентабельділік көрсеткішінің келесі түрі – сату рентабельділігі келесі формуламен есептеледі:

Рс = По / Т * 100 %

Мұндағы, Т - өнімді, қызметті, жұмысты сатудан түскен түсім.

Берілген коэффициент өткізілген өнімнің бірлігіне қанша пайдадан келетіні көрсетеді. Көрсеткіш өсімі болып өндіріс өнімінің тұрақты шығындары кезіндегі өнімге бағаның өсуі немесе тұрақты баға кезінде өндірістегі шығынды төмендету табылады.

Өнімнің рентабельділігі мен сату рентабельділігі көрсеткіштері өзара байланысты және барлық өнімдерге және әр түрлерінің өндіруге кеткен ағымды шығындардың өзгеруін сипаттайды.

3. Капитал рентабельділігі көрсеткіштері:

А) меншік капиталының рентабельділігі (Рмк)

Рмк = (Пт/Км)

Мұндағы, Пт – таза пайда

Км – меншік капиталдың орташа көлемі

Бұл көрсеткіш кәсіпорынның меншік капиталы бірлігіне қанша пайда келетінін, меншік капиталдың пайдалану тиімділігін сипаттайды.

Меншік капитал рентабельділігі көрсеткішінің өзгеруі мысалы, биржадағы кәсіпорын акцияларының бағасы төмендеуінен немесе өсуінен болуы мүмкін.

Б) Инвестициялық капитал рентабельділігі – Ри

Ри = Пт/Кик * 100 %

Мұндағы, Кик – инвестициялық капиталдың орташа көлемі

Көрсеткіш ұзақ мерзімге салынған капиталды пайдалану тиімділігін сипаттайды.

В) Кәсіпорынның барлық капиталының рентабельділігі - Рнк

Рнк = Пк / Б орт * 100 %

Мұндағы, Пк – кәсіпорын пайдасы

Б орт – барлық кезеңдегі баланстық орташасы

Берілген коэффициент кәсіпорынның барлық капиталын пайдалану тиімділігін көрсетеді, яғни кәсіпорын мүлігін пайдалану тиімділігінің жоғарылауы туралы коэффициенттінің мәнінің өсуін куәландырады.

4. Айналым активтерінің рентабельділігі – Р айн

Р айн = (Пк / АА орт) * 100%

Мұндағы, АА орт – айналым активтивтерінің орташа көлемі

Капитал мен активтердің орташа көлемі бухгалтерлік баланстың берілгендері бойынша анықталады.

5. Негізгі құралдардың және басқа да айналымды емес активтердің рентабельділігі

Р айнемес = Пк / Аайнемес орт

 Мұндағы Аайнемес орт – негізгі құралдардың және басқа да айналымды емес активтердің кезеңге көлемінің орташасы

Мысал ретінде кәсіпорындағы өнім рентабельдігін есептеуге тоқталып өтейік.

2 кесте. Жалпы салымдар құны

Кәсіпорындағы өнім рентабельдігін жалпы салымдар құны 4089620 теңгені құрайды.

3 кесте. Құрал-жабдықтарға салынған салым құны

3 кестеде құрал – жабдықтар қорының құндық жиыны көрсетілген. Көп салынған салым құны жетілдіргіш шкаф жабдығына.

Ғимаратты жалға алу. Өндірістік цех алаңына қойылатын талап – ол технологиялық  тізбекті орнату және ұн мен дайын өнімді тиісті жағдайда сақтау үшін кішігірім қойманы орналастыруға жеткілікті болуы тиіс. Қойма ғимараттары үшін 150 шаршы метрден кем емес алаң бөлу ұсынылады.