ч1оаг1а хьарак (ъ) язду: ц1енъе, шелъеннай, цецъяьннай.
Эрсий метта хьаийцача дешашка къоастора хьаракаш эрсий метта санна язду: объявлени, съезд, статья.
Дешдакъа. Дош дешдоакъошта декъари кердача муг1ара т1а даккхари
Дош д1аоалача хана пехкашкара доаг1а фо хадданза а ца доаг1аш, чинг етташ доаг1а. Цун чинг дика хоалу дош оалача хана кулг бата юхе хьалт1адихьача.
Деша юкъе йолча мукъа оазаш дешадоакъош кхолл, царга хьажжа дош дешадоакъошта декъ: мо-за, да-къа.
1 Дешаца мукъа оазаш миссел дешдоакъош хул: кор, са-па, хье- хар-хо. Цхьабакъда, й1аьха оаза о е дифтонг белгалъеш оа, уо яздаь хилча, царех цхьацца дешдакъа мара хилац: доа-г1а, соах-ка.
Дешдакъа латташ хила тарлу къаьстача цхьан мукъача оазах а: а- га, а-ла, и-раз, э-са-ла.
2. Дош кердача муг1ара т1а доаккхаш, деша дешдоакъошта кердача муг1ара т1а даха деза, х1аьта цхьан муг1ара т1а цхьа алап дита йиш яц, е алапаш й, ь,ъ хьалхарча дешдаькъах къоастаде а йиш яц, Масала: сий-на, лай-во, кагь-яьй, шокъ-ет-тарг, сийнъ-ен-ний. Дешаш -ага, -ала, цхьа оаз - кердача муг1ара т1а яккха йиш яц, е мугарта йита а йиш яц.
Дош сехьадоккхача хана шола алапаш в1ашаг1къостаде деза: татта, тас-са, топ-пар, ик-каш.
Дешаш шолха е шола шолха оазаш йолаш хуле, уж кердача муг1ара т1а доахаш шолхаяьнна е шола шолхаяьнна оазаш шоайла къоастае мегаргьяц: раь-г1е, ц1ац-къам.
Дешаш дешхьалхенаш йолаш хуле, царех алап къоастаде йиш яц: 1о-то-ха, к1ал-ва-ла, д1а-вер-за.
Дешхьалхенца овлан оаз хьаэца йиш яц: т1а-то-ха, 1о-ва-ла. да-ха.Чоалхане дешаш хуле, овла ше-ше хьаэца беза: шокь-ет-тарг, дог-
Сецара хьаракаши, цар яздара бокъонаши
Предложени кхоачалуча, цун дувцара ма1анга хьежжа сецара хьарак оттаду: дувцара предложене т1ехьа т1адам оттабуАра дог1а делх. Айдара ма1ан долча предложене т1ехьа айдара хъарак оттаду - Ма хоза я са Даьхе! Хаттара ма1ан долча предложене т1ехьа хаттара хьарак оттаду - Хьо деша воаг1ий? 1а экзаменаш д1аеннайий?
Нийса къамаьл д1аяздеш кавычкаш отаю, х1аьта автора къамаьла т1ехьа ши т1адам оттабу, Масала: Диктора кхайкадир: “Кхоана
ч1оаг1а мух хургба”.
Предложене чу цхьантайпара маьженаш хул, уж къоастаю запятойца; Гобаьккха хьахозаш дар: таташ, г1араш, белам. Царна хьалха чудерзора деша т1ехьа ши т1адам оттабу.
Предложене юкъе юкъедоаладаь айдара дешаши хул, царех предложене маьженаш хила йиш яц, уж запятойца къоастаду: эшшахь, ма ч1оаг1а 1окхийтар из бер.
Предложене юкъе т1адерзара дешаш, хул: Ва нах, дунен юкъера машар ч1оаг1бе!
Чоалхане цхьанкхийтта а карара а предложенеш хул. Уж шоайла запятойца къоастаю: Дог1а сецар, т1аккха малх хьажар. Къаьста маьженаш хул корчамех латташ, уж запятойца къоастаю: Лир доагача маьлха санна, лир доагар цун.
Дешашта юкъера оазаш нийса д1аалара бокъонаш
Вай литературни х1анзарча метта дешаш д1аоалача хана, цхьаццайола оазаш е оазий сочетанеш а хувцалу. Д1аязъеш санна алац вай уж.
Йоазон къамаьли наха юкъера къамаьли к1езига эргадаьле хул. Из эргадалар ше-ший бокъонаш я;
1)Хургйолча ханара хандешай суффикс -рг, е цу юкъера духхьала -р хьахазац, дувцадда (дувцаргда), эцадда (эцаргда), кагьегья (кагьергья). Т1ехьа йоаг1ача оазо -рг шийна тараерзаю;
2)Мукъаза оазашта ма1ан тохаш санна, оаз ч1оаг1ъеш е озийташ дош д1аоалаш хилча из мукъаза оаз шолха йоал, ведда, т1аккха, 1урра, ц1аьхха, хьа1зза;
3)Д1аоалаш дифтонгаш ов, ув хьахазац цар шоллаг1йола элемент в, цун метта у хоз, соуса (совса), лууча (лувча), нув (нув);
4)Цхьаццадолча дешашка хьалхарча дешдаькъеи кхыйола оаз хоз, дине (дуне), ситара (сутара), ийче (уйче), маж (мож), ихе (юхе);
5)Дешашта т1ехьара мукъа оаз хьахазац, нана моза,даьтта, лаьтта, дог1а, дака, жаг1а. Уж дешаш дагалаца деза нийса яздергдолаш.
Деша фонетически тохкам
Дош фонетически тахкаро йоккха моттиг д1алоац. Цо г1о ду 1омадаьр кердадаккха, ч1оаг1де, жам1а даь, дийцар кхетамца т1аэца.
Деша фонетически тохкам беш юкъейоалае еза лакхе енна бокъонаш, уж я;
1) деша доакъош къоастадар;
2)мукъа оазаш: цхьалха е чоалхане, й1аьха, лоаца, дифтонгаш;
3)мукъаза оазаш: цхьалха е чоалхане, зовне, къора, лакаш т1ара; малаг1ча алапашца белгалъю оаз;
4)масса оаз я, масса алап да.
Фонетически тохкам йоазонца а, бартах а бе мегаргба. Оазаш нийса ала дикаг1а 1амаргба бартах дукхаг1а болх бича.